شرح معالم الاصول صفحه 362

جمع هذین الوصفین لا الاقتصار علی من سبق العلم باجتماعهما فیه و یؤیّد کون المراد من الآیه هذا المعنی انّ قوله تعالی أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَهٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ تعلیل للامر بالتّثبّت ای کراهه أن تصیبوا و من البیّن انّ الوقوع فی النّدم لظهور عدم صدق المخبر یحصل من قبول اخبار من له صفه الفسق فی الواقع حیث لا حجر معها عن الکذب و لا مدخلیّه لسبق العلم بحصولها فی ذلک

عدالت نزد من نزدیکتر است بصواب لنا انه لا واسطه بحسب الواقع بین وضعی العداله و الفسق دلیل ما بر اشتراط عدالت راوی اینست که واسطه نیست در واقع میان وصف عدالت و صفت فسق در جائی که محتاجیم باعتبار شرط عدالت در راوی که ان وقت روایتست و وجه عدم واسطه درین وقت اینست که روایت از راویان حدیث صادر نشده مکر بعد از انقضای مدت مدیدی از ابتدای زمان تکلیف چنانچه از تتبع اخبار و تفتیش احوال رجال حدیث معلوم می شود و درین وقت یا ملکه عدالت از برای ایشان حاصل بوده یا نه اکر بوده عادلند و اکر نه فاسق پس واسطه درین وقت نمی باشد و اما در اوایل زمان تکلیف واسطه ممکنست زیراکه ممکن است که فسقی درین وقت از وی صادر نشود و ملکه عدالت نیز متحقق نباشد چنانچه بعد ازین خواهد آمد و توسط مجهول الحال متصور نیست مکر

میان کسی که معلوم بوده باشد عدالت او یا فسق او و حاصل آنکه در واقع واسطه میان عادل و فاسق نمی باشد بلی مجهول الحال واسطه است میان ایشان در ذهن ازین جهت که ممکن است که علم به عدالت و علم بفسق هیچ یک حاصل نباشد و شکی نیست در اینکه معلوم بودن صفت فسق داخل در حقیقت او نیست چه ممکن است تحقّق فسق بدون معلومیت او و وجوب تثبّت در آیه إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا معلق است بنفس فسق خواه معلوم بوده باشد و خواه نه و معلق نیست به فسقی که معلوم سامع بوده باشد و از تعلق او بنفس فسق لازم می آید که مراد خدای تعالی از امر تثبت تفحص و تفتیش از وجود فسق و عدم وجود او باشد نمی بینی که هرکاه کسی بکوید اعط کل بالغ رشید من هذه الجماعه درهما این کلام مقتضی آنست که مراد قائل این باشد که مخاطب تفتیش و تفحص نماید و پیدا کند کسی را که جامع وصف بلوغ و رشد بوده باشد و درهم را به او دهد و مراد او این نیست که مخاطب اکتفا کند به کسی که پیش ازین می دانسته اجتماع این دو صفت را در او بدلیل اینکه اکر اکتفا نماید به او ارباب عقول او را مذمّت و ملامت می نمایند و مؤید اینکه مراد از آیه کریمه تعلق تثبیت است بنفس فسق نه به فسقی که پیش از اخبار معلوم سامع بوده باشد اینست که قول خدای تعالی أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَهٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِینَ علتست از برای ایجاب