شرح معالم الاصول صفحه 366

او یبدّل لفظا بآخر او یروی عن المعصوم ع و یسهو عن الواسطه مع وجودها الی غیر ذلک من اسباب الاختلال فیجب ان یکون بحیث لا یقع کذب منه علی سبیل الخطاء غالبا فلو عرض له السّهو نادرا لم یقدح اذ لا یکاد یسلم منه احد قال المحقّق ره لو کان زوال السّهو اصلا شرطا فی القبول لما صحّ العمل الّا عن معصوم من السّهو و هو باطل اجماعا من العاملین بالخبر اصل تعرف عداله الرّاوی بالاختیار بالصّحبه المؤکّده و الملازمه بحیث تظهر احواله و یحصل الاطّلاع علی سریرته حیث یکون ذلک ممکنا و هو واضح مع عدمه باشتهارها بین العلماء و اهل الحدیث و بشهاده القرائن المتکثّره المتعاضده و بالتّزکیه من العالم بها و هل یکفی فیها الواحد او لا بدّ من التّعدّد قولان اختار اوّلهما العلّامه فی یب و عزاه فی یه الی الاکثر من غیر تصریح بالتّرجیح و قال المحقّق ره لا یقبل فیها الا ما یقبل فی تزکیه الشّاهد و هو شهاده عدلین

باشد زیراکه چنین کسی با فاسق شریکست در اینکه او را مانعی از کذب نیست پس در قبول خبر

او احتمال پشیمانی بسبب ظهور کذب حاصل است به نحوی که در خبر فاسق محتمل است و خواهد آمد بعد ازین که علّت منصوصه موجب تعدی حکم است به هرجائی که این علّت در او یافت شود

[الخامس الضّبط]

الشرط الخامس الضبط و لا خلاف فی تا اصل شرط پنجم در راوی ضبط یعنی تحقق قوت حافظه است و خلافی نیست در اشتراط این شرط زیراکه کسی که حافظه ندارد کاه سهو در بعضی از حدیث از وی صادر می شود یعنی ممکنست که جزوی از حدیث را ترک نماید سهوا که بسبب او فایده حدیث تمام نشود و حکم مختلف شود بسبب عدم و کاه هست که سهو می کند و زیاد می کند در حدیث لفظی را که موجب اضطراب معنی حدیث شود یا تبدیل می کند لفظی را بلفظی دیکر که در معنی با او موافقت نبوده باشد یا سهوا روایت می کند از معصوم و واسطه می اندازد و با وجود واسطه و غیر این سهوها از سهوهائی که موجب اختلال معنی باشد پس واجبست که راوی به حیثیتی باشد که کذب از وی صادر نشود از روی خطا و سهو غالبا پس اکر او را سهو عارض شود نادرا ضرر ندارد زیراکه هیچ کس سالم از سهو و خطا نیست و محقق رحمه اللّه فرموده که اکر زوال سهو بالکلیّه شرط بوده باشد در قبول روایت لازم می آید که صحیح نباشد عمل نمودن مکر بقول کسی که معصوم بوده باشد از سهو و این باطل است باجماع جمعی که عمل بخبر واحد می نمایند

[أصل فی طریق معرفه عداله الراوی]

اصل تعرف عداله الراوی بالاختیار تا لنا دانسته می شود عداله راوی بسبب امتحانی که حاصل می شود بسبب مصاحبت بسیار و ملازمت بیشمار به حیثیتی که ظاهر شود احوال او و حاصل شود اطلاع بر باطن او هرکاه چنین معاشرتی ممکن باشد و این ظاهر است