شرح معالم الاصول صفحه 367

و هذا عندی هو

الحقّ لنا انّها شهاده و من شأنها اعتبار العدد فیها کما هو ظاهر و انّ مقتضی اشتراط العداله اعتبار حصول العلم بها و البیّنه تقوم مقامه شرعا فتغنی عنه و ما سوی ذلک یتوقّف الاکتفاء به علی الدّلیل احتجّوا بانّ التّعدیل شرط الرّوایه فلا یزید علی مشروطه و قد اکتفی فی اصل الرّوایه بالواحد و انتصر لهم بعض افاضل المتاخّرین فاحتجّ بعموم المفهوم فی آیه ان جاءکم فاسق نظرا الی انّ تزکیه الواحد داخله فیه فحیث یکون المزکّی عدلا لا یجب التثبّت عند خبره و اللّازم من ذلک الاکتفاء به

و هرکاه چنین مصاحبتی ممکن نباشد عدالت او معلوم می شود بسبب اشتهار عدالت او میان علما و ارباب حدیث و بسبب قرائن بسیاری که باعث تقویت یک دیکر بوده باشند و بسبب تزکیه و تعدیل کسی که عالم بمعنی عدالت بوده باشد و آیا کافیست در تزکیه تعدیل یک کس یا لازم است تعدد و مزکّا دو قول است اختیار نموده اول ازین دو قول یعنی کافی بودن یک معدّل را علامه رحمه اللّه در تهذیب و نسبت داد و او را در نهایه باکثر اصحاب بدون تصریح بترجیح و محقق قدس سره کفته که مقبول نیست در تزکیه راوی مکر آنچه مقبول است در تزکیه شاهد در دعاوی و ان عبارت از شهادت دو عادل است و این قول نزد من حق است لنا انها شهاده و من شانها اعتبار العدد تا احتجوا دلیل ما بر اعتبار شهادت دو عادل در تعدیل و تزکیه دو چیز است یکی آنکه تزکیه شهادت بر عدالت راوی و جرح شهادت بر فسق اوست و لازمه شهادتست اعتبار این

عدد در او چنانچه ظاهر است و دلیل ثانی اینکه علّت اشتراط عدالت در راوی اینست که علم بصدق او حاصل می شود بسبب عدالت و بیّنه یعنی شهادت دو عادل را اعتبار نموده ایم از جهت آنکه قائم مقام علمست شرعا و غیر بیّنه یعنی شهادت واحد اکتفا نمودن به او موقوفست بر دلیل است و دلیلی بر او نداریم زیراکه دلیلی که بر او اقامت نموده اند ضعیف است چنانچه خواهی دانست پس کافی نخواهد بود احتجوا بان التعدیل شرط الروایه فلا یزید علی مشروطه و قد اکتفی فی اصل الروایه بالواحد تا و الجواب و احتجاج نموده اند جمعی که شهادت واحد را در تزکیه کافی می دانند به اینکه تعدیل شرط قبول روایتست پس باید زیاده بر مشروط خود نباشد و در قبول روایت کافیست خبر واحد پس در تزکیه او نیز باید یکی کافی باشد و بعضی از متاخرین فضلا معاونت ایشان نموده اند درین مطلب و احتجاج نموده اند بر او بعموم مفهوم شرط در آیه کریمه إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا باعتبار آنکه تزکیه واحد داخل است درین مفهوم چه مفهوم شرط مقتضی اینست که تثبّت نزد خبر عادل واجب نباشد و تزکیه راوی نیز خبری است پس هرکاه مزکی عادل باشد تثبت نزد خبر او واجب نخواهد بود از این لازم می آید کافی بودن