شرح معالم الاصول صفحه 376

اصل لا بدّ للرّاوی من مستند یصحّ له من اجله روایه الحدیث و یقبل منه بسببه و هو فی الرّوایه عن المعصوم ع نفسه ظاهر معروف و امّا فی الرّوایه عن الرّاوی فله وجوه اعلاها السّماع من لفظه سواء کان بقراءته فی کتابه او باملائه من حفظه و دونه القراءه علیه مع اقراره به و تصریحه بالاعتراف بمضمونه و دون ذلک اجازته روایه کتاب و نحوه و یحکی عن بعض النّاس انکار جواز الرّوایه بالإجازه و یعزّی الی الاکثرین خلافه و هذا البحث غیر منقّح فی کلام الاصحاب و تحقیق القول فیه انّ لجواز الرّوایه بالاجازه معنیین وقع الخلاف عن بعض اهل الخلاف فی کلّ منهما احدهما قبول الحدیث و العمل به

در قوت اینکه بکوید قال رسول اللّه صلّی الله علیه و اله یا سمعت منه یا حدث و یلی این مرتبه است در قوت اینکه بکوید امر رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله و پایین تر ازین مرتبه است در قوت اینکه بکوید روّیت عن رسول اللّه صلّی

اللّه علیه و آله و الفاظی دیکر نیز هست که به ضمیمه قرائن دلالت بر مقصود دارند چون امرنا بکذا و نهینا عن کذا و عمیدی در شرح تهذیب کفته که الفاظ و روایت از معصوم هفت مرتبه دارد اعلای مراتب اینست که بکوید سمعت رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله مثلا بقول کذا یا اخبرنی یا حدثنی و امثال این و ثانی اینست که بکوید قال رسول اللّه صلی اللّه علیه و آله کذا و این مرتبه پایین تر است از اوّل باعتبار صراحت اوّل در روایت از آن حضرت بی واسطه بخلاف ثانی سیوم اینکه بکوید امر النبی صلّی اللّه علیه و آله بکذا و نهی عن کذا و این مرتبه با آنکه احتمال نقل به واسطه دارد احتمال نقل به واسطه دارد [احتمال این نیز دارد] دارد که راوی توهم نموده و غیر امر و نهی [را امر و نهی] فهمیده باشد و از این جهت خلاف شده در حجیّت این قسم چهارم اینکه بکوید امرنا بکذا و نهانا عن کذا و این مرتبه با ان احتمالات که در قسم ثالث مذکور شد این احتمال نیز دارد که امر و ناهی غیر معصوم بوده باشد و در حجت این نیز خلاف شده پنجم اینکه بکوید من السنه کذا و این پائین تر است از مرتبه چهارم زیراکه احتمال دارد که مراد او از سنّت غیر سنت حضرت رسول صلّی اللّه علیه و آله بوده باشد باعتبار آنکه سنت بمعنی طریقه است و این مخصوص نیست لغه بطریقه آن حضرت ششم اینکه بکوید عن النّبی صلّی اللّه علیه و آله کذا و این نیز احتمال

واسطه دارد هفتم اینکه بکوید کنا نفعل کذا و این حجت نیست تا آنکه قرینه نباشد بر اینکه فعل ایشان باعتبار این بوده که عالم بودند به اینکه از معصوم منقول بوده و در حجیت ان سه قسم خلاف شده و امّا در روایت حدیث از راوی پس او نیز به هفت وجه است از ان جمله مصنف قدس سره سه وجه را ذکر نموده و ما بقی اشاره اجمالی خواهد نمود و اعلا مراتب او اینست که بشنود حدیث را از زبان راوی یعنی شیخ خواه بطریق خواندن از روی کتاب باشد