شرح معالم الاصول صفحه 384

اصل یجوز نقل الحدیث بالمعنی بشرط ان یکون النّاقل عارفا بمواقع الالفاظ و عدم تصور التّرجمه عن الاصل فی افاده المعنی و مساواتها له فی الجلاء و الخفاء و لم نقف علی مخالف فی ذلک من الاصحاب نعم لبعض اهل الخلاف فیه خلاف و لیس له دلیل یعتدّ به و حجّتنا علی الجواز وجوه منها

منحصر است در متصل شدن سلسله اسناد

بحضرت رسول خدا و ائمه هدی صلوات الله علیهم اجمعین و این اتصال سند مطلوب محدثین و مرغوب ایشان است از جهت تیمن و تبرّک چنانکه پوشیده نیست و این علتی که مذکور شد از برای استغنای از اجازه در باقی طرق روایت نیز جاریست نسبت به کتابهای متواتره زیراکه تواتر انها مغنی است از قرائت شیخ و قرائت بر شیخ و غیر ذلک و این ظاهر است نهایت آنکه رعایت تصحیح حدیث و ایمنی از حدوث تصحیف و مانند او از انواع خلل زیاده است در وجه احتیاج بشنیدن از راوی و مانند ان چون قرائت با اعتراف او بر وجه احتیاج به اجازه یعنی وجه حاجت به اجازه منحصر است در اتصال سند و وجه حاجت باینها اتصال سند است با امور مذکوره و احتیاج درین امور باینها ظاهر است و بقی فی هذا الباب وجوه اخر غیر مذکوره تا اصل و باقی ماند در باب طریق روایت از راوی چند وجه دیکر است که مذکور است در کتابهای فنّ درایت حدیث چون مکاتبه و ان اینست که محدث بغیر خود بنویسد که آنچه در فلان کتابست از مسموعات منست یا اینکه من از فلان این حدیث را شنیده ام و نکوید أجزت لک الرّوایه عن و چون مناوله و ان اینست که اشاره کند محدث بکتابی و بکوید که آنچه در این کتاب نوشته است من شنیده ام و چون طریق اشاره یعنی بمحدث بکوید که این خبر را شنیده ام و او با انگشت یا به سر اشاره که بلی و چنانچه هرکاه بخواند بر محدث که حدثک فلان و انکار و اقرار هیچ یک

از وی صادر نشود نه بقول و نه به اشاره و مانند این ها و حکم این طرق در وقت نقل دانسته می شود از حکم طرق مذکوره یعنی نقل بطریق اخبرنی و حدثنی و امثال این عبارات کذب است بلکه در صورت مکاتبه باید بکوید اخبرنی مکاتبه و در صورت ثانیه بکوید انبائی اشاره و مانند این عبارات و چون این طرق در کتب مذکور است و حکم انها معلومست از این جهت اختیار نمودیم ترک انها را بالکلیه بر ذکر اجمالی و[115] این مراد مصنف است قدس سره در حاشیه که فرموده غر؟؟؟ است که در جامه و امثال ان می باشد و در اینجا استعمال شده بعنوان استعاره از جهت مناسبت واضحه

[أصل فی شروط نقل الحدیث بالمعنی]

اصل یجوز نقل الحدیث بالمعنی بشرط ان یکون الناقل عارفا تا و حجتنا جایز است نقل معنی حدیث بعبارتی دیکر بشرط آنکه ناقل دانا باشد بموقع هر لفظی از تقدیم و تاخیر و ذکر و حذف و تعریف و تنکیر و غیرذلک از قواعد لغت و نحو و صرف و معانی و بیان و ترجمه قاصر نباشد از اصل در افاده