شرح معالم الاصول صفحه 39

عنه عن عدّه من اصحابنا عن احمد بن محمّد عن نوح بن شعیب النّیشابوری عن عبید اللّه بن عبد اللّه الدّهقان عن درست بن ابی منصور عن عروه بن اخی شعیب العقرقوفی عن شعیب عن ابی بصیر قال سمعت ابا عبد اللّه علیه السّلم یقول کان امیر المؤمنین علیه الصّلاه و السّلم یقول یا طالب العلم انّ العلم ذو فضائل کثیره فرأسه التواضع و عینه البراءه من الحسد و اذنه الفهم و لسانه الصّدق و حفظه الفحص و قلبه حسن النیّه و عقله معرفه الاشیاء و الامور و یده الرّحمه و رجله زیاره العلماء و همّته السّلامه و حکمته الورع و مستقرّه النجاه و قائده العافیه و مرکبه الوفاء و سلاحه لین الکلمه و سیفه الرّضاء و قوسه المداراه و جیشه محاوره العلماء و ماله الادب و ذخیرته اجتناب الذّنوب و زاده المعروف و مأواه الموادعه و دلیله الهدی و رفیقه محبّه الاخیار

و بدون او حیوه و بقاء او ممکن نیست همچنین تواضع اعظم فضایل علم است و تحصیل و بقای علم بدون او ممکن نیست و چشم او خلوص از حسد است و چنانچه چشم

آلت مشاهده مبصراتست همچنین برائت از حسد آلت ادراک معقولات است و کوش او فهم است زیراکه حصول معارف در قلب از راه فهم است چنانچه شنیدن اخبار از راه قوّت سامعه است و زبان او راست راست کوئی است زیراکه تعلیم علوم بدون صدق تعلّم ممکن نیست چه عالمی که دروغ گو باشد هیچ کس حرف او را قبول نمی کند چنانچه القاء ما فی الضمیر بدون زبان میسّر نیست و حفظ او فحص است یعنی قوّت حافظه او تفحّص و تتبّع علوم و معارفست چنانچه آدمی چیزهائی را که مدّتها قبل ازین دیده باشد به خاطرش می ماند بسبب قوّت حافظه همچنین مسائل علمیّه از برای عالم باقی می ماند بسبب تفحّص و تتبّع و دل او حسن نیّت است چه علم فاسد می شود بسبب فساد نیّت چنانچه آدمی باطل می شود بسبب فساد دل و عقل او معرفت چیزهاست زیراکه قوام علم باین معرفت است چنانچه قوام آدمی بعقل است و دست او رحمتست زیراکه شفقت و مهربانی وسیله تعلیم مسائل است چنانچه دست برای آدمی وسیله احسان و انعامست و پای او زیارت علما است چه بسبب زیارت علما تحصیل مطالب و مقاصد میسّر است چنانچه به پا آدمی تحصیل مطالب خود می کند و همّت او سلامتی مردمست از وی زیراکه هرکاه عالم مردم از شرّ او ایمن باشند همه کس روی به او می کند چنانچه روی بصاحب همّت می کنند و حکمت او ورع و پرهیزکاریست یعنی مزیّن ساختن نفس بصفات حمیده و دور کردانیدن ازو صفات رذیله را چنانچه حکیم بسبب حکمت و معرفت کسب کمالات می نماید همچنین لوازم علم بسبب ورع حاصل می شود و مستقر علم یعنی

مکان و منزل او رستکاریست چنانچه منزل محلّ استراحت است همچنین رستکاری موجب استراحت اخروی است و عصاکش او عافیت و سلامتی از مکاره است با سلامتی ناس از شرّ او چه انها به منزله عصاکش کور نکاه می دارند عالم را از وقوع در بلاها و مرکب او وفا