شرح معالم الاصول صفحه 390

تتمّه ینقسم خبر الواحد باعتبار اختلاف احوال رواته فی الاتّصاف بالایمان و العداله و الضّبط و عدمها الی اربعه اقسام یختصّ کلّ قسم منها فی الاصطلاح باسم الأوّل الصّحیح و هو ما اتّصل سنده الی المعصوم ع بنقل العدل الضّابط عن مثله فی جمیع الطّبقات و ربّما یطلق هذا اللّفظ مضافا الی راو معیّن علی ما جمع السّند الیه الشّرائط خلا الانتهاء الی المعصوم ع و ان اعتراه بعد ذلک ارسال او غیره من وجوه الاختلال فیقال صحیح فلان عن بعض اصحابنا عن الصّادق ع مثلا و قد یطلق علی جمله من الاسناد جامعه للشّرائط سوی الاتّصال بالمعصوم ع محذوفه للاختصار فیق مثلا روی الشّیخ فی الصّحیح عن فلان و یقصد بذلک بیان حال تلک الجمله المحذوفه و اکثر ما یقع هذا الاستعمال حیث یکون المذکور من رجال المسند اکثر من واحد

بمعصوم مقتضی اعتقاد راوی بصدق اوست و ازین لازم نمی آید صدق او در واقع تا آنکه قبول او واجب باشد چه اعتقاد او بصدق حدیث مقتضی آنست که واسطه باعتقاد او عادل باشد و ممکن است که در واقع جارحی باشد که او مطلع نشده باشد بر او

[أصل أقسام الخبر الواحد باعتبار اختلاف أحوال رواته]

تتمه تتمه خبر مبتداء محذوفست و تقدیر چنین است که هذه تتمه یعنی آنچه مذکور می شود تتمه ایست از برای بحث از اخبار که در او دانسته می شود احوال روات از صحت و توثیق و حسن و ضعف ینقسم خبر الواحد باعتبار اختلاف حال رواته تا الثانی الحسن خبر واحد منقسم می شود باعتبار اختلاف حال راویان او در اتصاف بایمان و عدالت و ضبط و عدم

این ها به چهار قسم و هر قسمی از ان اقسام در اصطلاح مخصوصند باسم خاصی قسم اوّل خبر صحیح است و ان حدیثی است که سند او متصل باشد بمعصوم علیه السّلم بسبب نقل امامی عادل ضابط از مثل خود در جمیع طبقات یعنی راوی اوّل و آخر و وسائط همه موصوف بصفات مذکوره بوده باشند و کاه اطلاق می کنند لفظ صحیح را در حالتی که اضافه شده باشد به راوی معینی بر چیزی که سندش از اول تا ان راوی شرایط صحت داشته باشد بغیر از انتهای بمعصوم هرچند بعد از ان راوی ارسال غیر او از چیزهائی که موجب اختلال به صحت روایتست عارض شود پس می کویند صحیح محمد بن مسلم عن بعض اصحابنا عن الصّادق علیه السّلم مثلا و کاه اطلاق می کنند لفظ صحیح را بر چند راوی که شرایط صحت در ایشان باشد بغیر از اتصال بمعصوم و محذوف باشند از جهت اختصار هرچند که مذکور غیر صحیح بوده باشد پس می کویند مثلا روی الشیخ فی الصحیح عن السّکونی و مقصود از لفظ صحیح بیان حال آن جمله محذوفه است و اکثر مواقع این استعمال جائیست که مذکور از رجال سند بیش از یکی باشد الثانی الحسن و هو متصل السند الی المعصوم بالامامی الممدوح تا الثالث الموثق قسم دویم از اقسام اربعه خبر حسن است