شرح معالم الاصول صفحه 40

عنه عن علیّ بن ابراهیم عن ابیه عن القسم بن محمّد عن سلیمان بن داود المنقری عن حفص بن غیاث قال قال لی ابو عبد اللّه علیه السّلم من تعلّم العلم و عمل به و علّم للّه دعی فی ملکوت السموات عظیما فقیل تعلم للّه و عمل للّه و علّم للّه فصل

بعهود است یعنی چنانچه مرکب موجب رسانیدن مسافر است بمنزل همچنین وفا موجب رسیدن علم است به سرحدّ کمال و رستکاری که منزل اوست و سلاح او نرم گوئی است چنانچه سلاح آلت دفع دشمنان است همچنین نرم گوئی موجب دفع عداوت ایشان است و شمشیر او رضا به قضای الهی است زیراکه چنانچه شمشیر آلت کشتن دشمنانست همچنین رضا به قضای الهی باعث دفع وساوس شیطانی و خیالات فاسد نفسانی است و کمان او مداراه با خلایق است و دفع عداوت ایشان به او می شود و لشکر او محاوره یعنی کفتکو در مسائل دینیّه با علما است و بسبب او تسلط بر لشکر شیاطین جنّ و انس حاصل می شود زیراکه محاورت ایشان سدّ راه ضلالتها می نماید و مال او ادب است زیراکه ادب چون مال سبب تالیف قلوب امت است و ذخیره او اجتناب از گناهان است زیراکه اجتناب از کناهان در روز حاجت یعنی روز قیامت نافع است چنانچه مال ذخیره

در روز فقر و احتیاج بکار می آید و توشه داء معروف یعنی اتیان بواجبات و مستحبات است زیراکه معروف در سفر آخرت ضرور است چون توشه از برای مسافر آرامگاه او مصالحه با خلق است چه مصالحه با خلایق موجب آرام است و راهنمائی او هدایت است زیراکه چنانچه مسافر بی دلیل گمراه می شود غالبا همچنین علم بهدایت سبحانی سبب ادراک حق کما ینبغی نیست و هدایت چنانچه بعضی از محققین ذکر نموده اند پنج نوعست اول افاضه قوای ظاهره و باطنه که بسبب انها آدمی راه بمصالح خود می برد دویّم اقامت دلایل عقلیّه که فارق میان حقّ و باطل و صلاح و فسادند سیّوم ارسال رسل و انزال کتب چهارم کشف سرائر در خواب یا بوحی یا الهام پنجم ازاله علایق جسمانیّه و عوائق نفسانیّه و اظهار تجلیّات ربانیّه به حیثیّتی که ماعدای ذات واحد حقیقی منظور نظر نباشد و اغیار لاشی ء محض و معدوم صرف نمایند و در جمیع حرکات و سکنات منظور غیر رضاجوئی او نباشد و این مرتبه هدایت خاتم النبیین و ائمّه معصومین صلوات اللّه علیهم اجمعین است و رفیق او دوستی نیکوکارانست زیراکه دوستی اخیار چون رفیق موافق موجب دفع وحشت و حصول انس است عنه عن علیّ بن ابراهیم تا فصل حضرت صادق صلوات اللّه علیه فرمود که هرکه فراکیرد علم را از جهه [رضاجوئی خدای عزّ و جلّ و عمل به او کند از برای رضای او و تعلیم کند به دیکران را از جهه] رضای او بزرک خوانده می شود در ملکوت آسمانها پس می کویند ملائکه آسمانها به یکدیکر که فلان کس یاد کرفت علم را و عمل کرد به

او و تعلیم دیکران کرد و همه محض رضاجوئی خدای عزّ و جلّ

[فصل فی شرف علم الفقه]

فصل و لمّا ثبت انّ کمال العلم انّما هو بالعمل تا و قد روّینا چون ثابت شد که کمال علم بسبب علمست و بس ظاهر می شود که در علوم بعد از معرفت حقّ سبحانه و تعالی اشرف از علم فقه نیست زیراکه مدخلیّت او در عمل پیش