شرح معالم الاصول صفحه 41

فصل و لمّا ثبت انّ کمال العلم انّما هی بالعمل تبیّن انّه لیس فی العلوم بعد المعرفه اشرف من علم الفقه لان مدخلیّته فی العمل اقوی ممّا سواه إذ به تعرف اوامر اللّه تعالی فتمثّل و نواهیه فتجتنب و لانّ معلومه اعنی احکام اللّه تعالی اشرف المعلومات بعد ما ذکر و مع ذلک فهو النّاظم لامور المعاش و به یتمّ کمال نوع الانسان و قد روینا بطرقنا عن محمّد بن یعقوب عن محمّد بن الحسن و علیّ بن محمّد عن سهل بن زیاد عن محمّد بن عیسی عن عبید اللّه بن عبد اللّه الدّهقان عن درست الواسطی عن ابراهیم بن عبد الحمید عن ابی الحسن موسی علیه السّلم قال دخل رسول اللّه ص المسجد فاذا جماعه قد اطافوا برجل فقال ما هذا فقیل علّامه فقال و ما العلّامه فقالوا له اعلم الناس بانساب العرب و وقائعها و ایّام الجاهلیّه و الاشعار العربیّه قال فقال النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله ذاک علم لا یضرّ من جهله و لا ینفع من علمه ثمّ قال النّبیّ صلّی اللّه علیه و آله انّما العلم ثلاثه آیه محکمه او فریضه عادله او سنه قائمه و ما خلاهنّ فهو فضل عنه عن الحسین بن محمّد عن

معلی بن محمد عن الحسن بن علی الوشاء عن حماد بن عثمان عن ابی عبد اللّه علیه لسلم قال اذا اراد اللّه تعالی بعبد خیرا فقّهه فی الدّین عنه

از علوم دیکر است چه بسبب علم فقه دانسته می شود اوامر خدای تعالی تا آنکه توان امتثال انها نمود و بسبب این علم دانسته می شود نواهی او تا آنکه توان اجتناب از انها نمود و دیکر آنکه معلوم او یعنی احکام خدای تعالی اشرف معلوماتست بعد از معرفت صانع و با این مراتب مذکوره ترتیب دهنده امور معاش است و باین نظم یا باین علم تمام می شود کمال نوع انسان و چون مصنف قدّس سرّه اقامت دلایل عقلیه نمود بر اینکه علم فقه بعد از معرفت صانع شریف ترین علوم است از دلایل نقلیّه نیز چند حدیث برطبق او اقامت می نماید و می کوید که و قد روّینا بطرقنا عن محمّد بن یعقوب عن محمّد بن الحسن تا عنه عن الحسین بن محمّد حضرت امام موسی بن جعفر صلوات اللّه علیهما فرمودند که روزی حضرت رسالت پناهی ص داخل مسجد شدند دیدند جماعتی را که بر گرد مردی برآمده اند پرسیدند کیست این مرد که جمعیّت بر سر او شده کفتند که داناترین مردمست به نسب عربان و جنکهای ایشان و جنکهائی که در جاهلیّت میانه ایشان واقع شده و شعرهای ایشان حضرت امام موسی علیه السّلم فرمودند که پس حضرت رسالت پناهی صلّی اللّه علیه و آله فرمودند که این علمیست که ضرر ندارد ندانستن او و نفعی ندارد دانستن او و علم نیست مکر سه چیز یکی آیه محکمه یعنی آیه از آیات قرآنی که واضح الدلاله بوده باشد یا آیه

که حکمش باقی باشد و منسوخ نشده باشد دویم فریضه عادله یعنی واجبی که وجوبش موافق واقع باشد سیّوم سنّت قائمه یعنی مستحبّی که حکم باستحباب او از شارع ثابت باشد و ماعدای این ها زیادتی است که دانستن او در کار نیست عنه عن الحسین بن محمّد