شرح معالم الاصول صفحه 413

واحده او علی سبیل الاستمرار و هل یتعلّق بشرط [مراغی او لم یتعلّق قال و قد علمنا انّ الحکم الثّابت فی الحاله الاولی انّما یثبت بشرط] فقد الماء و الماء فی الحاله الثّانیه موجود و اتّفقت الامّه علی ثبوته فی الاولی و اختلف فی الثّانیه فالحالتان مختلفتان و قد ثبت فی العقول انّ من شاهد زیدا فی الدّار ثمّ غاب عنه لا یحسن ان یعتقد استمرار کونه فی الدّار الّا بدلیل متجدّد فصار کونه فی الدّار فی الثّانی و قد زالت الرؤیه بمنزله کون عمرو فیها مع فقد الرؤیه و امّا القضاء بانّ حرکه الفلک و ما جری مجریها لا یمنع من استمرار الاحکام فذلک معلوم بالادلّه و علی من ادّعی انّ رؤیه الماء لم یغیّر الحکم الدّلاله ثمّ قال و بمثل ذلک نجیب من قال فیجب ان لا نقطع بخبر من اخبرنا عن مکّه و ما جری مجریها من البلدان علی استمرار وجودها و ذلک انّه لا بدّ للقطع علی الاستمرار من دلیل امّا

عاده او ما یقوم مقامها و لو کان البلد الّذی اخبرنا عنه علی ساحل البحر لجوّزنا زواله بغلبه البحر الّا ان یمنع من ذلک خبر متواتر فالدّلیل علی ذلک کلّه لا بدّ منه حجّه القول الآخر

استصحاب موجب جمع میان دو حالت است در حکمی بدون دلیلی که دلالت کند بر اتحاد حکم این دو حالت و بعد از ان فرموده که ما هرکاه ثابت دانیم حکمی را در حال اوّل بسبب دلیلی پس باید که ملاحظه ان دلیل نمائیم پس اکر دلیل شامل هر دو حال بوده باشد ما نیز تسویه خواهیم نمود میان این دو حال درین حکم و استصحابی نخواهد بود چه ثبوت حکم در حال ثانی نه از جهت ابقاء حکم حال اوّل است بلکه هر دو حال در دلیل شریکند و ثبوت حکم در هر دو بسبب یک دلیل است و اکر دلیل شامل حال اول است و بس و حال ثانی عاری از دلیل است پس جایز نیست اثبات مثل ان حکم از برای ان حال بدون دلیلی و این حال ثانی با خلو از دلیل به منزله حال اولست با خلو از دلیل پس چنانچه جایز نیست اثبات این حکم در حال اوّل بی دلیلی پس همچنین حال ثانی اثبات حکم بی دلیلی در وی جایز نیست بعد از ان سیّد رضی اللّه عنه اعتراضی بر خود وارد اورده که حاصلش اینست که ثبوت حکم در حال اوّل مقتضی استمرار ان حکم است تا مانعی بهم رسد زیراکه اکر استمرار او واجب نباشد استمرار هیچ حکمی در هیچ جا معلوم نخواهد بود و حدوث حوادث چون رویت اب در مثال مفروض

مانع ازین استمرار نیست چنانکه حرکت فلک و اشباه او از حوادث مانع نیستند از استمرار او پس واجب خواهد بود استصحاب حال مادامی که مانعی ازو نبوده باشد و جواب فرموده ازین اعتراض باین روش که واجبست ملاحظه دلیلی که دلالت دارد بر ثبوت این حکم در حال اول و از چکونکی دلالت او و ببینم که آیا ان دلیل اثبات این حکم می نماید در همان حال اوّل