شرح معالم الاصول صفحه 418

اصل الاجتهاد فی اللغه تحمّل الجهد و هو المشقّه فی أمر یقال اجتهد فی حمل الثّقیل و لا یقال ذلک فی الحقیر و امّا فی الاصطلاح فهو استفراغ الفقیه وسعه فی تحصیل الظّنّ بحکم شرعیّ و قد اختلف النّاس فی قبوله للتّجزیه بمعنی جریانه فی بعض المسائل دون بعض و ذلک بان یحصل للعالم ما هو مناط الاجتهاد فی بعض المسائل فقط فله ح ان یجتهد فیها اولا ذهب العلّامه فی یب و الشهید ره فی الذّکری و الدّروس و والدی ره فی جمله من کتبه و جمع من العامّه الی الاوّل و صار قوم الی الثّانی حجّه الاوّلین انّه اذا اطّلع علی

وطی یعنی طلاق ثابت شود پس اکر مراد خصم یعنی قائل به حجّیت استصحاب این معنی است که ما اشاره نمودیم یعنی مراد او وجوب عمل بحکم ثابتست هرکاه دلیل ان حکم مقتضی بثبوت ان حکم باشد مطلقا پس این استصحاب مصطلح و عمل بحکمی بی دلیل نیست چه دانسته شد که دلیل این حکم در وقت ثانی همان بعینه دلیل

ان حکم است در وقت اوّل و اکر مرادش از استصحاب غیر این معنی است یعنی معناایست که مستلزم وجوب عمل بحکمی باشد بی دلیلی پس ما از ان مذهب اعراض می نماییم و این حرف محقق در کمال خوبیست لیکن فی الحقیقه رجوعیست از مذهبی که اولا اختیار نموده بود یعنی حجیّت استصحاب مطلقا و بازکشتی است به مذهبی دیکر که این تفصیل است چنانچه مشعر است باین رجوع تمثیل ایشان محل نزاع را به مسئله متیمم چه دلیل حکم در وقت اول دلالت می کرد بر وجوب کذشتن در نماز پیش از رؤیت اب نه مطلقا بلکه در خصوص وقت فقدان اب و مع ذلک قائلین به حجیّت استصحاب او را درین مثال حجّت می دانند پس معلوم می شود که مذهبی که محقق اولا اختیار نموده حجیّت اوست مطلقا و ممکن نیست تخصیص او به صورتی که دلیل حکم مطلق بوده باشد تا آنکه موافق شود با تفصیلی که در آخر به او قائل شده پس تفصیلی که در آخر رجوع ازو خواهد بود و دلیل سیّد رضی اللّه عنه نیز مشعر است به اینکه مراد قائلین به حجیّت استصحاب حجیّت اوست مطلقا و کویا محقق رحمه اللّه اولا اختیار نموده بود حجیت او را مطلقا و بعد از ذکر وجوه اربعه از برای اثبات این مذهب چون یافت مناقشه و اعتراضی که بر هریک از انها وارد است چنانچه پیشتر اشاره به او شد ازین جهت رجوع نمود از ان مذهب و تدارک او نمود باین حرف و محقق رحمه اللّه در معتبر قول سیّد رضی اللّه عنه را اختیار نموده و این نزدیکتر است بصواب

[المطلب التاسع فی الاجتهاد و التقلید]

اشاره

المطلب

التاسع فی الاجتهاد و التقلید مطلب نهم از مطالب مقدمه در بیان احکام اجتهاد و تقلید

[أصل فی معنی الاجتهاد و قبوله للتجزئه]

اصل الاجتهاد فی اللغه تحمل الجهد تا حجّه الاولین اجتهاد در لغت عبارتست از متحمل شدن جهد بضم جیم یعنی مشقت کشیدن در کاری می کویند اجتهد در وقتی