شرح معالم الاصول صفحه 432

کذلک العلم بالنّحو و اللّغه و فنون الآداب اذا عرفت هذا فاعلم انّ حکم التّقلید مع اتّحاد المفتی ظاهر و کذا مع التّعدّد و الاتّفاق فی الفتوی و امّا مع الاختلاف فان علم استوائهم فی المعرفه و العداله تخیّر المستفتی فی تقلیداتهم شاء و ان کان بعضهم ارجح فی العلم و العداله من بعض تعیّن علیه تقلیده و هو قول الاصحاب الّذین وصل الینا کلامهم و حجّتهم علیه انّ الثّقه بقول الاعلم اقرب و اوکد و یحکی عن بعض النّاس القول بالتّخییر هنا ایضا و الاعتماد علی ما علیه الاصحاب و لو ترجّح بعضهم بالعلم و البعض بالورع قال المحقّق ره یقدّم الاعلم لانّ الفتوی یستفاد من العلم لا من الورع و القدر الّذی عنده من الورع یحجزه عن الفتوی بما لا یعلم فلا اعتبار برجحان ورع الآخر و هو حسن اصل ذهب العلامه

بلکه مراد از اهل ذکر حضرات ائمه معصومین علیهم السّلم و علامه رحمه اللّه در نهایه تنبیه بر این معنی فرموده و امّا ثانیا زیراکه برفرض عموم آیه و شمول اهل ذکر غیر معصومین را می کوییم واجبست تخصیص اهل ذکر به کسی که جامع شرایط فتوی باشد نظر باین استفتا زیراکه اتفاقا استفتا از غیر جامع شرایط فتوی جایز نیست و در این صورت پس واجبست که مقلد عالم بوده باشد بحصول شرایط در او یا آنکه دو عادل شهادت دهند بحصول شرایط کو باعتبار مسائل دیکر جامع شرائط فتوی نبوده باشد باین طریق که هنوز استنباط انها از ادلّه ننموده باشد

چنانچه در متجزّی واقع است در او و از کلام سیّد مرتضی رضی اللّه عنه ظاهر می شود موافقت او با آنچه محقق رحمه اللّه ذکر نموده آنجا که فرموده که عامی را راهی هست بسوی شناختن صفت مفتی که این عامی را استفتا از وی واجبست زیراکه علم او را حاصل می شود بسبب مخالطت و مصاحبت و اخبار متواتره بحال علمای بلدی که این عامی آنجا ساکنست و مرتبه علمای ان بلد در علم و امانت و دیانت ایشان نیز ظاهر می شود و بعد از ان سیّد رضی اللّه عنه فرموده که نمی تواند کسی که فتوی را تجویز نمی کند و بر عوام نیز استدلال را واجب می داند اعتراض نمود بر این حرف باین روش که بکوید که چکونه عامی علم بهم می رساند به اینکه این مفتی عالمست و حال آنکه این عامی هیچ مسئله از مسائل علوم او را نمی داند زیراکه ما در جواب می کوییم که ما علم داریم به کسی که داناترین خلایق است به صنعت و تجارت و زرکری در این شهر و حال آنکه ما ندانسته باشیم هیچ حکمی از احکام تجارت و زرکری را و همچنین می دانیم که درین شهر فلانی داناترین مردم است بعلم نحو و لغت و انواع علوم ادبیّه اکرچه ما ازین علوم اصلا وقوفی نداشته باشیم اذا عرفت هذا فاعلم ان حکم التقلید مع اتحاد المفتی ظاهر تا اصل هرکاه دانستی که استفتا از که جایز است و از که جایز نیست پس بدان که حکم تقلید هرکاه مفتی که صلاحیت فتوی داشته منحصر در یکی باشد ظاهر است و همچنین درصورتی که