شرح معالم الاصول صفحه 45

و بالاسناد السّالف عن المفید عن الحسن بن حمزه العلوی الطّبری قال حدّثنا احمد بن عبد اللّه ابن بنت البرقی عن ابیه قال حدّثنا جدّی احمد بن محمّد بن خالد البرقی عن ابیه عن ابن ابی عمیر عن العلاء عن محمّد بن مسلم قال قال ابو عبد اللّه علیه السّلم لو اتیت بشاب من شباب الشّیعه لا یتفقّه لادّبته قال و کان ابو جعفر علیه السلم یقول تفقّهوا و الّا فانتم اعراب و بالاسناد عن احمد بن محمّد بن خالد عن بعض اصحابنا عن علیّ بن اسباط عن اسحاق بن عمّار قال سمعت ابا عبد اللّه علیه السّلم یقول لیت السّیاط علی رءوس اصحابی حتّی یتفقّهوا فی الحلال و الحرام فصل

عنه عن الحسین بن محمّد تا و بالاسناد مفضّل بن عمر کوید که از حضرت صادق صلوات اللّه علیه شنیدم که می فرمودند که لازم سازید بر خود فراکرفتن مسائل دین خدای تعالی را و اعرابی نباشید زیراکه هرکه مسائل دین خود را نداند خدای تعالی نظر رحمت به او نخواهد کرد و در روز قیامت و عمل او را پاکیزه نخواهد ساخت یا آنکه مضاعف نخواهد نمود و بالاسناد السّالف تا و بالاسناد حضرت صادق صلوات اللّه علیه فرمودند که

اکر بیاورند بر پیش من جوانی را از جوانان شیعه که مسائل دین خود را نیاموخته باشد من او را البتّه تادیب خواهم نمود و حضرت صادق علیه السّلم فرمودند که حضرت باقر علیه السلم می فرمودند که بیاموزید مسائل دینی را و اکرنه شما اعراب خواهید بود و بالاسناد عن احمد بن محمّد بن خالد تا فصل اسحاق کوید که از حضرت صادق صلوات اللّه علیه شنیدم که آن حضرت می فرمودند کاشکی تازیانه بر سر اصحاب من می زدند تا آنکه تفقّه می نمودند در مسائل حلال و حرام

[فصل فی تعریف علم الفقه]

فصل غرض از این فصل بیان رسم علم فقه است چنانچه قاعده مصنّفین است که پیش از شروع در مقصود حدّان علم نیز ذکر می نمایند و مصنف قدّس سرّه معنی لغوی فقه و اصطلاحی هر دو را بیان می فرماید تا آنکه وجه مناسبت میان معنی لغوی و اصطلاحی ظاهر شود که ان عبارت از عموم و خصوص است و می فرماید که الفقه فی اللّغه الفهم و فی الاصطلاح هو العلم بالاحکام الشرعیّه الفرعیّه تا و قد اورد فقه در لغت عرب یعنی فهم است و در اصطلاح فقها علم باحکام شرعیّه فرعیّه است که ان علم مستنبط باشد از ادلّه تفصیلیّه که کتاب و سنت و اجماع و دلیل عقل است پس بسبب تقیید علم باحکام بیرون می رود از تعریف علم بذوات چون شناختن زید مثلا و علم بصفات نیز بیرون می رود چون معرفت کرم و شجاعت او و علم بافعال نیز باین قید بیرون می رود چون معرفت کتابت و خیاطت او و بقید بیرون می رود علم باحکام غیر شرعیه چون معرفت احکام عقلیّه محضه و دانستن احکام

لغویّه و بقید فرعیّه بیرون می رود احکام شرعیّه اصولیّه چون معرفت واجب تعالی و صفات ذاتیّه و فعلیّه او و بقید عن ادلتها بیرون می رود علم خدای تعالی و علم ملائکه و پیغمبران علیهم السّلام زیراکه علم خدای عزّ و جلّ ذاتیست و مستنبط از چیزی نیست و علم فرشتکان یا بطریق