شرح معالم الاصول صفحه 55

اصل لا ریب فی وجود الحقیقه اللّغویه و العرفیه و امّا الشّرعیه فقد اختلفوا فی اثباتها و نفیها فذهب الی کل فریق و قبل الخوض فی الاستدلال لا بدّ من تحریر محلّ نزاع فنقول لا نزاع فی انّ الالفاظ المتداوله علی لسان اهل الشّرع المستعمله فی خلاف

معانیها اللّغویّه قد صارت حقایق فی تلک المعانی کاستعمال الصّلاه فی الافعال المخصوصه بعد وضعها فی اللغه للدّعاء و استعمال الزّکاه فی القدر المخرج من المال بعد وضعها فی اللّغه للنّمو و استعمال الحج فی اداء المناسک المخصوصه بعد وضعه فی اللّغه لمطلق القصد و انّما النّزاع فی انّ صیرورتها کذلک هل هی بوضع الشّارع و تعیینه ایاها بازاء تلک المعانی بحیث تدلّ علیها بغیر قرینه لتکون حقایق شرعیّه فیها او بواسطه غلبه هذه الالفاظ فی المعانی المذکوره فی لسان اهل الشرع و انّما استعملها الشّارع فیها بطریق المجاز بمعونه القرائن فتکون حقایق عرفیه خاصه لا شرعیّه و تظهر ثمره الخلاف فیما اذا وقعت مجرّده عن القرائن فی کلام الشّارع فانّها تحمل علی المعانی المذکوره بناء علی الاوّل و علی اللّغویّه بناء علی الثانی و امّا اذا استعملت فی کلام اهل الشّرع فانّها تحمل علی الشّرعی بغیر خلاف

چون جعفر که در لغت موضوع بود از برای ان صغیر و بعد از ان علم شده از برای شخص انسانی بی واسطه ملاحظه مناسبتی میانه او و معنی اول

[اصل: فی الحقیقه الشرعیه]

اصل لا ریب فی وجود الحقیقه اللّغویّه و العرفیّه و امّا الشّرعیّه فقد اختلفوا تا احتجّ شکّی نیست در وجود حقیقت لغوی چه بدیهی است که بسیار از الفاظ مستعملند در موضوع له لغوی چون لفظ سماء و ارض و غیر این ها و حقیقت لغوی کلمه ایست مستعمل در موضوع له لغوی و نه در وجود حقیقت عرفی زیراکه الفاظ بسیار مستعمل شده اند در عرف عام و عرف خاص در غیر موضوع له لغوی به واسطه مناسبت میانه این ها و معانی لغویه چون لفظ دابّه و اسم و فعل و

امثال این ها و امّا حقیقت شرعی پس خلاف شده در وجود او و عدم او و بهر طرف فرقه قائل شده اند و پیش از شروع در استدلال ضرور است تحریر و تنقیح محلّ نزاع پس می کوییم که نزاعی نیست در اینکه الفاظی که متداولست به آن لسان اهل شرع و مستعملند در خلاف معانی لغویّه حقیقت شده اند الحال در این معانی چون استعمال صلاه در افعال مخصوصه بعد از آنکه موضوع بوده در لغت از برای دعا و استعمال زکات در قدر معینی که بیرون باید کرد از مال به شرایط مخصوصه بعد از آنکه در لغت موضوع بوده از برای نماء و زیاد شدن و استعمال حجّ در اداء عبادات مخصوصه بعد از آنکه در لغت موضوع بوده از برای مطلق قصد و نزاع در اینست که آیا حقیقت شدن این الفاظ درین معانی بوضع و تعیین شارع است این الفاظ را برای این معانی به حیثیّتی که دلالت کند بر این معانی بی قرینه تا اینکه لازم آید که این الفاظ حقایق شرعیّه باشند درین معانی یا آنکه بوضع شارع نیست بلکه به واسطه غلبه استعمال این