شرح معالم الاصول صفحه 61

اصل الحقّ انّ الاشتراک واقع فی لغه العرب و قد احاله شرذمه و هو شاذّ ضعیف لا یلتفت الیه ثمّ ان القائلین بالوقوع اختلفوا فی استعماله فی اکثر من معنی اذا کان الجمع بین ما یستعمل فیه من المعانی ممکنا فجوّزه قوم مط و منعه آخرون مط و فضّل ثالث فمنعه فی المفرد و جوّزه فی التّثنیه و الجمع و رابع فنفاه فی الاثبات و اثبته فی النّفی ثمّ اختلف المجوّزون فقال قوم منهم انّه بطریق الحقیقه و زاد بعض هؤلاء انّه ظاهر فی الجمیع عند التّجرد عن القرائن فیجب حمله علیه ح و قال الباقون انّه بطریق المجاز و الاقوی عندی جوازه مطلقا لکنّه فی المقرر مجاز و فی غیره حقیقه لنا علی الجواز انتفاء المانع بما سنبیّنه من بطلان

دیکر پس باین اعتبار صحیح است که کفته شود که سوره قران است باعتبار وضع اوّل و بعضی از قران است باعتبار وضع ثانی اذا عرفت هذا فقد ظهر لک ضعف الحجّتین تا اصل و هرکاه دانستی آنچه را که مذکور شد پس بر تو ظاهر می شود ضعف هر دو دلیل یعنی دلیل مثبتین

حقیقت شرعی و دلیل نافین او و تحقیق درین مسئله اینست که می کوییم شکّی نیست در اینکه این الفاظ موضوع بوده اند از برای معانی لغویّه و در اینکه این الفاظ حقایقند در ان معانی بحسب لغت و معلوم نیست از حال شارع مکر اینکه استعمال نموده این الفاظ را در معانی اصطلاحیّه و امّا اینکه این استعمال بطریق نقل است و حقیقت شرعی شده اند درین معانی یا آنکه مجازا استعمال نموده این الفاظ را درین معانی و بعد از ان مشهور شده استعمال انها درین معانی تا اینکه افاده می کند حالا بدون قرینه پس هیچ کدام معلوم نیست زیراکه جایز است که شارع اعتماد نموده باشد در فهم مقصود ازین الفاظ به قرائن حالیّه یا مقالیّه پس باقی نمی ماند ما را وثوق و اعتمادی بر افاده این معانی بدون قرینه و بدون وثوق و اعتماد بر افاده معانی بدون قرینه مطلوب یعنی اثبات حقیقت شرعیّه و حمل این الفاظ مجرده از قرائن این معانی برین معانی تمام نمی شود و حاصل آنکه بعد از ظهور ضعف دلیل طرفین متردّدیم در الفاظی که معلومست استعمال انها در معانی شرعیّه که آیا این استعمال بعنوان حقیقت است یا بطریق مجاز پس ظاهر نمی شود حال الفاظی که مجرّداند از قرائن که آیا مراد از انها معانی لغویّه یا معانی شرعیّه است و چون استعمال الفاظ در معانی لغویّه شایع و ثابتست پس ظاهر اینست که این الفاظ مجرده از قرائن مستعمل در معانی لغویّه باشند تا آنکه صارفی بهم رسد پس ترجیح از برای مذهب نافین است بر این تحقیق اکرچه آنچه نقل شد از دلیل ایشان در ضعف با

دلیل مثبتین شریکست

[اصل: فی استعمال اللفظ فی اکثر من معنی واحد فی اللفظ المشترک]

اصل الحقّ انّ الاشتراک واقع فی لغه العرب تا لنا علی الجواز حقّ اینست که اشتراک لفظی در لغت عرب واقعست و مشترک لفظی لفظیست که موضوع بوده باشد