مجمع المسائل - جلد سوم‌ صفحه 175

الفسخ هو حل‌ّ العقد المقتضی لرجوع الأمر إلی ما کان فلا محالة یرجع مثل الثمن إلی المیّت و یعود بدله من المیّت لأن‌ّ المعاوضة کان بینه و بین البائع الفاسخ و کان العقد واردا علی ما لهما فهذا من لوازم حق‌ّ الخیار بما هو حق‌ّ حل‌ّ العقد نعم لو کان حق‌ّ الخیار نظیر حق‌ّ الشفعة حقّا لتملک المال من المالک الفعلی بإزاء ما یملکه ما کان لإرث الزّوجة وجه و لکنّه خلاف التحقیق و إن مال الیه بعض السّادة الأعلام فی حاشیته علی مکاسب الشیخ قدس سرّهما.

س‌

‌- خانمی سی سال قبل با فوت شوهرش مالک یک هشتم اعیانی تعدادی درخت گردو و متفرقه درد و پلاک زمین مشجّر گردیده و در این مدت حاضر به تقویم و دریافت بهای سهم الإرث خود نشده و هر ساله یک هشتم از محصول سر درختی را برده، متمنی است در موارد ذیل حکم شرعی را بیان فرمائید:

1‌- نحوه تقویم اشجار و پرداخت بهای یک هشتم اعیانی به چه طریق می‌باشد آیا درختها به قیمت زنده که در محل‌ّ خود باقی بماند باید قیمت شود یا قیمت درختی که باید ریخته شود و نیز زمینی که درخت در فضای آن قرار دارد مشمول یک هشتم خواهد بود یا خیر؟

2‌- خانم مذکور می‌تواند از فروش سهم یک هشتم امتناع نماید و به مالکیّت خود ادامه دهد که در نتیجه هر گونه عمران و غرس اشجار دیگر در زمین متوقف باشد و هر ساله یک هشتم از محصول را ببرد یا باید به قیمت عادله فروش نماید و اگر حاضر برای فروش نشود تکلیف چیست؟

3‌- خانم مالک بهای یک هشتم اعیانی درختها به قیمت امروز است که نموّ بیشتری نموده یا قیمت سی سال قبل که شوهرش فوت نموده؟

ج

1‌- در مورد سؤال با فرض وجود ولد برای شوهر، زوجه یک هشتم از اموال منقول و یک هشتم از قیمت بناء و اشجار را به قیمت روز موت زوج از زوج خود ارث می‌برد و اگر هنگام موت شوهر اشجار بهره و ثمره موجودی داشته باشد، از عین آن بهره و ثمره نیز یک هشتم ارث می‌برد و امّا از بهره و ثمره سالهای بعد به کلّی ارث نمی‌برد و چنانچه ورثه میّت رضایت ندهند باید عوض هر چه را که برده به ورثه برگرداند و در صورتی که ورثه، در آن زمان، قیمت اشجار و بناء را بزن نداده باشند الآن باید قیمت همان روز را بدهند نه قیمت امروز