مجمع المسائل - جلد سوم‌ صفحه 272

و ابناء آنها و بعید نیست پدر و اجداد قاتل و پسر و پسران او نیز داخل باشند و بعد از اینها معتق و بعد از آن ضامن جریره و بعد از آن امام علیه السلام به تفصیلی که در کتب مبسوطه مشروحا بیان شده است و زن و مجنون و صبی‌ّ از عاقله محسوب نمی‌شوند.

س‌

‌- چنانچه عاقله غیر متمکّن یا این که ممتنع است ولی شخص جانی خطائی خودش حاضر است دیه را بپردازد امّا نمی‌داند که دیه بر عاقله است در این صورت گرفتن دیه از قاتل چه صورت دارد؟

ج

- گرفتن آن، با رضایت دهنده، مانعی ندارد.

س‌

‌- آیا عمودان که پدر و جدّ پدری می‌باشند داخل در عاقله هستند یا نه؟

ج

- بعید نیست عمودان نیز داخل در عاقله باشند.

س‌

‌- در مواردی که دیه، متوجّه عاقله می‌باشد آیا می‌توان دعوی را ابتداء متوجّه عاقله نمود و آنان را طرف منازعه قرار داد یا خیر؟

ج

- قبل از اثبات مدّعی، چیزی بر عاقله نیست و نمی‌شود آنها را طرف منازعه قرار داد.

س‌

‌- در مواردی که عاقله از پرداخت دیه عاجز باشد و یا امتناع ورزد و یا قاتل، عاقله نداشته باشد وظیفه چیست؟

ج

- در صورت نداشتن عاقله یا عجز عاقله دیه بر عهده قاتل است و در صورت تمکن عاقله از اداء و امتناع از اداء حاکم شرع او را مجبور به اداء می‌نماید.

س‌

‌- قتلهای غیر عمدی که در تصادف ماشین رخ می‌دهد مثلا دو ماشین با هم تصادف نموده و منجر به فوت یکی از سرنشینان می‌شود ولی‌ّ دم حق مطالبه دیه از راننده ماشین قاتل دارد یا خیر و چون به واسطه عدم رضایت اولیاء دم راننده دچار زندان و خسارات مالیّه زیادی می‌شود آیا این زیان غیر مترقب عوض دیه متوفّی حساب می‌شود یا خیر؟

ج

- اگر منظور از فوت سرنشین فوت یکی از دو راننده است، در فرض سؤال که قتل خطائی است چنانچه تصادف مستند به هر دو راننده باشد نصف دیه را باید عاقله قاتل به ورثه مقتول بدهد و اگر مستند به راننده زنده است عاقله او باید تمام دیه را بدهد و اگر مستند به راننده مقتول است راننده زنده ضامن نیست و اگر منظور فوت غیر راننده است، در فرض سؤال، چنانچه تصادف مستند به هر دو راننده است باید عاقله هر یک از دو راننده نصف