مجمع المسائل - جلد سوم‌ صفحه 292

بر این که قصاص او بدون کم و زیاد ممکن باشد و زن حاضر شود که تفاوت دیه چشم مرد و زن را به جانی بپردازد و اگر شرائط محقّق نشود یا ثابت نشود که عمدا بوده ولی اصل جنایت معلوم باشد چنانچه از ظاهر تسلیم پرداخت دیه معلوم است نمی‌تواند قصاص نماید و دیه چشم را از هر یک از اقسام دیه که جانی اختیار کند باید بپردازد و چنانچه تراضی بر قیمت یکی از دیات بنمایند بی‌اشکال است و در نزاع موضوعی مرافعه شرعیّه لازم است.

س‌

‌- دو نفر شخصی را با کارد و چوب زده‌اند و او بقتل رسیده بدین ترتیب که اوّلی با کارد به قلب او زده و بر زمین افتاده سپس دوّمی با چوب به پشت سر او می‌زند ظاهرا جراحت اوّلی کافی برای قتل بوده ولی نمی‌دانیم که ضرب با چوب هم به تنهائی کشنده بوده یا خیر پس در حقیقت نمی‌دانیم که قتل به شرکت هر دو بوده و یا فقط مستند به اوّلی می‌باشد و دوّمی باید دیه بپردازد؟ حکم اللّه را بیان فرمائید.

ج‌

‌- در فرض سؤال قصاص بر اوّلی ثابت است و ولی‌ّ مقتول می‌تواند او را بکشد و دوّمی اگر وقتی که ضربه را وارد کرده، مضروب، حیات مستقره نداشته دیه جنایت بر میّت بر او لازم است و اگر حیات مستقره داشته در صورتی که شک‌ّ در تأثیر ضربه در قتل باشد دیه جنایت بر انسان زنده بر او لازم است ولی چنانچه معلوم باشد که ضربه دوّمی موجب قتل شده دوّمی باید قصاص شود و اوّلی جارح است و باید دیه جراحت وارده بر حی‌ّ بپردازد و چنانچه نزاع موضوعی باشد محتاج به مرافعه شرعیّه است‌

س‌

‌- دو برادر دیه قتل پدر را از قاتل نسبت به سهم خود گرفتند و دو برادر دیگر سهم خود را بخشیدند و برادر پنجم به گرفتن دیه یا بخشیدن آن حاضر نیست و می‌خواهد قصاص کند آیا می‌تواند یا نه؟

ج‌

‌- بلی می‌تواند با وجود شرائط قصاص کند ولی قصاص کننده باید بمقدار نصیب آن دو نفر به آن دو بدهد و آنها وجهی که گرفته‌اند به قاتل برگردانند و نیز بمقدار نصیب آن دو نفر که بخشیده‌اند به خود قاتل بدهد.

س‌

‌- شخصی به فرزندش دستور می‌دهد که برو فلان شخص را با خود همراه کن و سر راه فلان آدم را بگیرید و آن چه می‌توانید او را بزنید حتی بکشید، فرزند می‌گوید شاید در اثر ضرب آن طرف کشته شود، پدر می‌گوید هر کار بکنید همه خسارات به عهده خودم