مجمع المسائل - جلد سوم‌ صفحه 75

کسی نمی‌خرید و هر قدری که می‌خواست از زمین موات مجاور بتصرف خود می‌گرفت آیا این گونه متصرفین صاحب زمین هستند یا نه؟

ج‌

‌- بطور کلی زمین موات که حریم معموره نباشد ملک کسی نیست و هر کس آن را احیاء نماید مالک می‌شود و چنانچه با قصد احیاء، تحجیر کند دارای حق التحجیر می‌شود و فروش آن قبل از تحجیر و هم چنین واگذاری حق التحجیر قبل از تحجیر صحیح نیست و وجهی را که قبل از تحجیر در مقابل آن پرداخته، می‌تواند از فروشنده استرداد کند و زمین حریم را چنانچه بدون ممانعت سایر مالکین روستا، یکی از اهالی روستا، احیاء کند مالک آن می‌شود و اگر با ممانعت آنها تصرف کرده باشد تصرف او موجب ملکیت نمی‌شود و چنانچه زمینی که عرفا به آن حریم می‌گویند معرض انتفاع اهل ده نباشد حکم موات غیر حریم را دارد که هر کس آن را احیاء کند مالک آن می‌شود.

س‌

‌- تقریبا بیست سال است در روستایی اکثر مردم زمینهای اطراف آن روستا را که بصورت لم یزرع بوده تقسیم نموده و هر کس برای خود از این زمینها تصرف نموده، حقیر و برادرم مانند سایرین قطعه زمینی را تصرف نموده‌ایم و لکن چون از نظر مادّی در مضیقه بودیم، نصف این زمین را بصورت حیاط درست نموده و ما بقی آن، بصورت جای خرمن و جای دامداری مانده و در حقیقت در تصرفمان بوده است و به این زمین احتیاج داریم و دارای چند سر عائله می‌باشیم ولی اکنون اهالی اظهار می‌دارند ما بقی این زمین مال شما نیست، یا باید واگذار نمایید و یا این که بهای زمین را به نرخ امروز بپردازید، مستدعی است حکم شرعی را در این مورد بیان فرمائید.

ج‌

‌- در فرض سؤال، در صورتی که اطراف قریه از مرافق، محسوب می‌شده، بدون رضای اهالی، تصرف شخص در آن جایز نیست. بلی اگر اهالی، با التفات، او را از بناء، منع نکردند اشکال ندارد و اگر موات، و غیر مرافق بوده و کسی آن را بقصد تملّک احیاء نموده، نسبت بقدر احیاء شده مالک می‌شود و کسی نباید مزاحم او بشود و در نزاع موضوعی مرافعه شرعیّه لازم است.

س‌

‌- شخصی در بیابان ده خودشان مقداری زمین دیمزار که بایر بوده احیاء نموده و مدت ده سال است که برای امرار معاش، کشت نموده و بهره برداری کرده، مقداری