درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 101

خانه مبارک و هدایتی است که برای منفعت مردم آفریده شده است مضمون این نظریه، در حدیثی از امام علی علیه السلام نقل شده است.(1)

«بکّه» در اصل به معنای ازدحام و اجتماع است و خانه‌ی کعبه یا زمینی که خانه‌ی کعبه در آن بنا شده است، بکّه گفته‌اند. زیرا محل ازدحام مردم است. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «انّما سُمّیت مکّة بکّة لأنّ النّاس یَبکون فیها (یعنی یزدحمون)». در بعضی از روایات است که به دلیل گریه‌ی مردم در اطراف کعبه، آن مکان به بکّه نامگذاری شده است؛ «لبکاء النّاس حولها و فیها».

در برخی از روایات سرّ این تسمیه کوبیده شدن گردن افراد ظالم به این بیت است؛ «لأنّها تبکّ أعناق الجبابرة یعنی تدقّها». امام صادق علیه السلام می‌فرماید: مکه نام مجموع شهر است و بکّه نام موضعی است که خانه‌ی کعبه در آن قرار گرفته است.(2) «مبارکاً» اصل آن از برکت و به معنای ثبات و دوام است و مکانی را که در آن آب جمع گردد و ثابت باشد، «بِرکه» می‌نامند. بنا بر این، مبارک چیزی است که در آن فایده‌ی ثابت وجود داشته باشد و کعبه از آن جهت مبارک است که از نظر مادی یکی از سرزمین‌های پر خیر و منفعت جهان است. چون در طول تاریخ، مردم از انواع نعمت‌های مادی در آن مکان برخوردار بودند و برکت معنوی‌اش در این است که انسان‌های زیادی در گرد آن طواف می‌کنند و نماز می‌خوانند و مشمول ثواب الهی می‌گردند و هیچ ساعتی از شب و روز نیست که مردم بر گرد آن در حال طواف نباشند.(3)

1- تبیان/ ج 2/ ص 535؛ مجمع البیان/ ج 2/ ص 797
2- صافی/ ج 1/ ص 357؛ تبیان/ ج 2/ ص 535؛ تفسیر کبیر/ ج 8/ ص 161؛ روح المعانی/ ج 4/ ص 4؛ مجمع البیان/ ج 2/ ص 797؛ جامع الاحکام/ ج 4/ ص 138
3- مجمع البیان/ ج 2/ ص 798؛ مراغی/ ج 4/ ص 8؛ روح‌المعانی/ ج 4/ ص 5؛ تفسیر کبیر/ ج 8/ ص 162؛ اطیب البیان/ ج 3/ ص 96