درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 112

7. شما بجای اینکه دست به دست هم بدهید تا از دشمنان سابق خود انتقام بگیرید، باید دست اتحاد در راه نیکی‌ها و تقوا به یکدیگر بدهید نه اینکه همکاری بر گناه و تعدی کنید «و تعاونوا علی البرّ والتّقوی».

8. در پایان برای تأکید احکام گذشته می‌فرماید: پرهیزکاری را پیشه کنید و از مخالفت خدا بپرهیزید «و اتّقوا اللَّه انّ اللَّه شدید العقاب».(1)

در اینکه مقصود از شعائر الهی در جمله «لا تحلّوا شعائر اللَّه» چیست، مرحوم طبرسی در این زمینه هشت قول نقل کرده و بهترین قول را قول اول دانسته و آن این است که فرائض و امر و نهی و حدود الهی را محترم بشمارید.(2)

«اذا حللتم فاصطادوا» این امر واقع بعد از حظر است و بیش از اباحه یعنی عدم منع را نمی‌رساند. واژه «حل» ثلاثی مجرد و احلال مزید فیه آن است و هردو یک معنی دارند یعنی خارج شدن از حال احرام.(3) نکته‌ها

1. منظور از فضل

کسب مال و تجارت و فعالیت‌های اقتصادی در موسم حج امری مجاز و مشروع است. منظور از فضل یا مال یا ربح مال است یا منظور اجر اخروی یا اعم از هردو است.(4) 2. عظمت فضل و رضوان الهی

تأمین بشر به وسیله رزق مادی پرتوی از شؤون ربوبیت خداوند متعال است «من

درسنامه با قرآن در مکه و مدینه ؛ ؛ ص119

1- تفسیر نمونه/ ج 4/ ص 250
2- مجمع البیان/ ج 3/ ص 237؛ روح المعانی/ ج 6/ ص 53
3- المیزان/ ج 5/ ص 253؛ تفسیر کبیر/ ج 11/ ص 133؛ روح المعانی/ ج 6/ ص 55
4- مجمع البیان/ ج 2/ ص 239؛ المیزان/ ج 5/ ص 252؛ راهنما/ ج 4/ ص 225