درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 113

ربّهم» و بهره‌مندی انسان از فضل و رضوان الهی دارای عظمت خاصی است. (تنوین) فضل و رضوان برای تفخیم است.(1) 3. عدالت در انتقام

بی عدالتی و تجاوز از حد حرام است، حتی نسبت به دشمنان «شنأن قوم ان تعتدوا»، در انتقام نیز عدالت را باید رعایت کرد.(2) 4. لزوم تعاون و همکاری در نیکی‌ها

آنچه در آیه فوق در زمینه تعاون آمده است یک اصل کلی اسلام است که سراسر مسائل اجتماعی و حقوقی و اخلاقی و سیاسی را در بر می‌گیرد، طبق این اصل مسلمانان موظفند در کارهای نیک تعاون و همکاری کنند ولی همکاری در اهداف باطل و اعمال نادرست و ظلم و ستم مطلقاً ممنوع است هرچند مرتکب آن دوست نزدیک یا برادر انسان باشد.

این قانون اسلامی درست بر ضد قانونی است که در جاهلیت عرب و حتی در جاهلیت امروز نیز حکومت می‌کند که «انصر اخاک ظالماً او مظلوماً» برادر (یا دوست و هم‌پیمانت) را حمایت کن که خواه ظالم باشد یا مظلوم.(3)

جالب توجه اینکه برّ و تقوا هر دو در آیه فوق با هم ذکر شده‌اند که یکی جنبه اثباتی دارد و اشاره به اعمال مفید است و دیگری جنبه نفی دارد و اشاره به جلوگیری از اعمال خلاف می‌باشد و به این ترتیب تعاون و همکاری باید هم در دعوت به نیکی‌ها و هم مبارزه با بدی‌ها انجام گیرد.(4)

1- روح المعانی/ ج 6/ ص 54
2- تفسیر نور/ ج 3/ ص 22
3- نمونه/ ج 4/ ص 253
4- نمونه/ ج 4/ ص 253؛ روح المعانی/ ج 6/ ص 56