درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 122

مرتکب شود کفاره‌ای شبیه به آنچه صید کرده به گردنش می‌آید و هم این که اگر بار دوم آن را مرتکب شود کفاره نداشته و خداوند عذابش می‌کند، بیشتر اخباری که از ائمه علیهم السلام در تفسیر این آیه وارد شده به همین معنی دلالت دارد.(1) 2. معنای قتل خطایی

ظاهر تعمّد مقابل خطا است و معنی قتل خطایی این است که قتل را بدون قصد انجام دهد مثلًا به منظور تمرین در تیراندازی تیر به هدفی می‌اندازد، اتفاقاً نیز به شکاری اصابت می‌کند و آن را از پای در می‌آورد که کفاره واجب نیست، بنابراین از آیه استفاده می‌شود که اگر تیر یا سلاح دیگر خود را به قصد شکار برد و شکار را از پای در آورد کفاره واجب می‌شود، چه اینکه به یاد احرامش باشد یا آن را فراموش کرده باشد.(2) 3. پرندگان صحرایی که در دریا تخم می‌گذارند ولی در خشکی تکثیر نسل می‌کنند صید خشکی محسوب می‌شوند و شکارشان بر محرم حرام است؛ «و حرم علیکم صید البر ما دمتم حرماً». از امام صادق علیه السلام در توضیح آیه فوق روایت شده: «و ما کان من طیر یکون فی البر و یبیض فی البحر و یفرج فی البر فهو من صید البر ...».(3)

4. تأثیر زمان و مکان در حکم الهی

فلسفه تحریم یا حلال ساختن همیشه ذاتی و مربوط به خود موارد نیست بلکه گاهی به اقتضای شرایط زمانی و مکانی است پس زمان و مکان تاریخ و جغرافیا در حکم الهی تأثیر دارد «و انتم حرم».(4)

1- المیزان/ ج 6/ ص 222
2- المیزان/ ج 6/ ص 220؛ جامع البیان/ ج 5/ ص 26
3- راهنما/ ج 4/ ص 593؛ بحار/ ج 99/ ص 159
4- تفسیر نور/ ج 3/ ص 167