درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 133

کردند و با مطالعه بیشتر در تعلیمات اسلام به آغوش آن بازگشتند.(1) 2. این چهار ماه از کی شروع شد؟

در پاسخ این سؤال بین مفسران گفتگو است اما آنچه از ظاهر آیات فوق برمی‌آید این است که شروع آن از زمانی بود که این اعلامیه برای عموم خوانده شد و می‌دانیم که روز خواندن آن روز عید قربان، دهم ماه ذی‌الحجه بود. بنابراین پایان آن روز دهم ماه ربیع الاول از سال بعد محسوب می‌شود.

حدیثی که از امام صادق علیه السلام نقل شده نیز این مطلب را تأیید می‌کند.(2) 3. انشاء حکم بر برائت از مشرکان

این آیه تنها صرف تشریع نیست بلکه متضمن انشاء حکم و قضاء بر برائت از مشرکین زمان نزول آیه است، به دلیل اینکه اگر صرف تشریع بود، رسول خدا صلی الله علیه و آله را در برائت شریک نمی‌کرد، چون دأب قرآن بر آن است که حکم تشریعی صرف را در حکم خود شریک نمی‌سازد.(3)

بنابراین مراد آیه این است که خداوند قضا رانده به اینکه از مشرکین که شما با آنان معاهده بسته‌اید امان برداشته شود و این برداشته شدن امان جزافی و عهد شکنی بدون مجوز نیست، چون خداوند بعد از چند آیه مجوز آن را بیان نموده و می‌فرماید: هیچ وثوقی به عهد مشرکین نیست چون اکثرشان فاسق گشته و مراعات حرمت عهد را نکرده و آن را شکستند، به همین جهت خداوند مقابله به مثل یعنی لغو عهد را برای مسلمین نیز تجویز کرده است و فرموده «و امّا تخافن من قوم خیانة فانبذ الیهم علی سواء انّ اللَّه لا یحبّ الخائنین» و هرگاه از مردمی ترسیدی که (در پیمانداری) خیانت کنند تو نیز

1- نمونه/ ج 7/ ص 283
2- مجمع البیان/ ج 5/ ص 5؛ روح المعانی/ ج 10/ ص 44؛ نمونه/ ج 7/ ص 285
3- کهف/ 26