درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 134

مانند ایشان عهدنامه‌شان را نزدشان پرتاب کن‌(1) لیکن با این که دشمن عهدشکنی کرده خداوند راضی نشد که مسلمانان بدون اعلام لغویت عهد آنان را بشکنند، بلکه دستور داد نقض خود را به ایشان اعلام کنند تا ایشان به خاطر بی اطلاعی از آن به دام نیفتند. آری خداوند با این دستور خود مسلمانان را حتی از این مقدار خیانت منع فرمود.

و اگر آیه مورد بحث می‌خواست شکستن عهد را حتی در صورتی که مجوزی از ناحیه کفار نباشد تجویز کند، می‌بایستی میانه کفار عهدشکن و کفار وفادار به عهد فرقی نباشد و حال آنکه در دو آیه بعد کفار وفادار به عهد را استثناء کرده است.(2) 4. اعلام برائت توسط امیرالمؤمنین علیه السلام

تقریباً تمام مفسران و مورخان اتفاق نظر دارند که هنگامی که این سوره با آیات نخستین آن نازل شد و پیمان هایی را که مشرکان با پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله داشتند لغو کرد، پیامبر صلی الله علیه و آله برای ابلاغ این فرمان آن را به ابوبکر داد تا در موقع حج در مکه برای عموم مردم بخواند، سپس آن را گرفت و به علی علیه السلام داد و علی علیه السلام مأمور ابلاغ آن گردید و در مراسم حج به همه مردم ابلاغ کرد.(3)

ماجرای تلاوت آیات این سوره توسط علی علیه السلام در کتب اهل سنت نیز آمده و از اصحاب کسانی همچون ابوبکر و علی علیه السلام، ابن عباس، انس بن مالک، جابربن عبداللَّه انصاری آن را روایت کرده‌اند و در مدارک بسیاری نقل شده است.(4)

1- انفال/ 58
2- المیزان/ ج 9/ ص 226
3- نمونه/ ج 7/ ص 275
4- تفسیر نور/ ج 9/ ص 13؛ مسند احمد بن حنبل/ ح 3، 212 و 283/ ج 1/ ص 151 و 330؛ مستدرک صحیحین/ ج 3/ ص 51؛ تفسیر المنار/ ج 10/ ص 157؛ تفسیر طبری/ ج 10/ ص 46؛ تفسیر ابن کثیر/ ج 2/ ص 322- 323؛ احقاق الحق/ ج 5/ ص 368؛ فضائل خمسه/ ج 2/ ص 342؛ در الغدیر/ ج 6/ ص 338 نام 73 نفر که این ماجرا را نقل کرده‌اند آمده است. مثل فخر رازی و آلوسی که در تفسیرهایشان ذکر کرده‌اند.