درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 328

بخشنده‌تر، موصوف گردیده است.(1) 11. دو نوع علم

تکرار فعل «علّم» شاید ناظر به دو نوع علم باشد: اکتسابی و الهامی، فعل «علّم» در اولین بار چون مقید به قلم شده ظاهر در دانشی است که افراد بشر از یکدیگر می‌آموزند و چون استعداد فرا گرفتن علوم را خداوند عنایت فرموده این تعلیم را به خود نسبت داده است.

12. ارزش نعمت قلم

آن روزی که این آیات نازل شد، کسی برای قلم ارزشی قائل نبود، اما امروز می‌دانیم که تمام تمدن‌ها و دانش بشر و پیشرفت‌هایی که در هر زمینه نصیب انسان شده بر محور قلم دور می‌زند، بی‌جهت نیست که قرآن کریم به قلم سوگند یاد می‌کند؛ (ن* و القلم و ما یسطرون) و به تعبیر دیگر تمام منافع دینی و دنیوی به وسیله‌ی قلم به انسان رسیده است.(2) 13. لطف و کرم خداوند

کرم به معنای اعطای بلاعوض است، بنا بر این خلقت انسان و تعلیم علم به او از کرم و لطف الهی نشأت گرفته است، نه این که خلقت و تکامل بشر به دلیل نیاز خداوند باشد یا انتظار عوض را از بشر داشته باشد.(3)

1- نوین/ ص 252
2- مجمع البیان/ ج 10/ ص 781؛ جامع الاحکام/ ج 20/ ص 120؛ محاسن التأویل/ ج 17/ ص 205؛ نمونه/ ج 27/ ص 159
3- محاسن التأویل/ ج 17/ ص 206؛ تفسیر کبیر/ ج 32/ ص 16