درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 43

خلاصه اینگونه تعبیرات در مقام تشریع گفته می‌شود نه استحباب و الّا مناسب این بود که بفرماید چون صفا و مروه از معابدند خوب است در آنجا عبادت کنید. اینگونه تعبیرات که به تنهایی الزام از آن استفاده نمی‌شود در قرآن کریم کراراً در مقام تشریع آمده است مانند «ذلکم خیر لکم»(1) که درباره جهاد است و درباره روزه می‌فرماید: «و ان تصوموا خیر لکم»(2) و در مورد نماز قصر برای مسافر فرمود: «فلیس علیکم جناح ان تقصروا و من الصلوة».(3)

بنابراین تعبیر (لا جناح) برای تشریع حج است چنانکه حدیث ذیل دلیل بر این معناست:

روی عن زرارة و محمد بن مسلم انّهما قالا: «قلنا لابی جعفر ما تقول فی الصلاة فی السّفر کیف هی و کم هی؟ فقال: انّ اللَّه عزّوجلّ یقول و اذا ضربتم فی الارض فلیس علیکم جناح ان تقصروا من الصلوة، فصار التقصیر فی السّفر واجب کوجوب التّمام فی الحضر. قالا: قلنا: انّما قال اللَّه عزوجل فلیس علیکم جناح و لم یقل افعلوا فکیف وجب ذلک کما اوجب التّمام فی الحضر. فقال علیه السلام: اولیس قد قال اللَّه عزّوجل فی الصفا والمروة فمن حجّ البیت او اعتمر فلا جناح علیه ان یطوف بهما الا ترون انّ الطّواف بهما واجب مفروض لانّ اللَّه عز وجل ذکره فی کتابه و صنعه نبیّه صلی الله علیه و آله فکذلک التّقصیر فی السّفر صنعه النّبیّ صلی الله علیه و آله».(4)

جمله «من تطوّع خیراً فانّ اللَّه شاکر علیم» ممکن است عطف بر جمله «فمن حج البیت ...» باشد، در این صورت علت دیگری برای تشریع معنی صفا و مروه است

1- صف/ 11
2- بقره/ 184
3- نساء/ 101
4- نورالثقلین/ ج 1/ ص 148؛ من لا یحضره الفقیه/ ج 1/ ص 278