درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 51

با کسانی که اهل جنگ نیستند مانند زنان و کودکان نبرد نکنید و قید احترازی نیست؛ زیرا معنا ندارد انسان با کسانی بجنگد که اصلًا توان جنگیدن را ندارند تا این که از این کار (قتال) نهی شود، بلکه معنای این آیه‌ی شریفه این است که با کسانی که در حال جنگ با شما هستند بجنگید و ایشان همان مشرکان مکه بودند.

بنا بر این سیاق و معنای این آیه‌ی شریفه مانند آیه‌ی شریفه‌ی «اذن للذین یقاتلون بانّهم ظلموا و ان الله علی نصرهم لقدیر الذین اخرجوا من دیارهم بغیر حق»(1) اذن ابتدایی و بلاشرط برای نبرد با مشرکان جنگجو و فتنه‌انگیز است.

2. قتال در راه خدا و بر پا داشتن دین

آیه‌ی شریفه‌ی «و قاتلوا فی سبیل الله» دستور به قتال در راه خدا می‌دهد و در راه خدا بودن آن به این است که مقصود از آن بر پا داشتن دین و اعلای کلمه‌ی توحید بوده باشد که در این صورت عبادت و تنها جلب رضایت خداوند مورد نظر است نه تسلط بر اموال و آبروی مردم و اساساً این قانون چنان که بیان خواهیم کرد برای دفاع از حقوق مشروعه‌ی انسانیت که به حکم فطرت سالم ثابت و محقق است وضع شده و چون دفاع اقدام بر علیه مردم تجاوزگر است ذاتاً محدود به حدود خاصی است و تعدّی خروج از حدّ است، از این رو در ذیل آیه می‌فرماید: «و لا تعتدوا ان الله لا یحب المعتدین»؛ یعنی از حدود خویش تجاوز نکنید که خداوند اهل تعدی را دوست ندارد.(2) 3. نهی از اعتداء به طور مطلق

«اعتداء» به معنای تجاوز نمودن است و در آیه‌ی شریفه «اعتداء» به طور مطلق نهی شده است، بنا بر این شامل هر عملی که این معنا بر آن صدق کند مانند قتال قبل از