درسنامه با قرآن در مکه و مدینه صفحه 52

دعوت به حق و آغاز جنگ کردن و زن‌ها و بچه‌ها را کشتن و دست از جنگ نکشیدن در صورت دست کشیدن دشمن و سایر چیزهایی که سنّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آن‌ها را بیان می‌کند می‌شود.(1) 4. معنای فتنه در قرآن

کلمه‌ی «فتنه» و مشتقات آن در قرآن در معانی مختلفی به کار برده شده است از جمله:

1. آزمایش و امتحان؛ «أحسب الناس أن یترکوا أن یقولوا ءامنّا و هم لا یفتنون».(2)

2. فریب دادن؛ «یا بنی ءادم لا یفتننکم الشیطان ...».(3)

3. بلا و عذاب؛ «و اتقوا فتنة لا تصیبن الّذین ظلموا منکم خاصّة».(4)

4. شرک و بت پرستی؛ «و قاتلوهم حتی لا تکون فتنة».(5)

5. اضلال و گمراهی؛ «و من یرد الله فتنته فلن تملک له من الله شیئاً».(6)

ولی بعید نیست که تمام این معانی را به یک ریشه برگردانیم و آن این که «فتنه» در اصل لغت که به معنای قرار گرفتن طلا و نقره در زیر فشار آتش است تا خوب و بد آن از هم تفکیک شود در هر موردی که یک نوع فشار و شدّت وجود داشته باشد به کار می‌رود.

مثلًا در موارد امتحان حتماً حادثه‌ی شدید و مشکلی به وجود می‌آید تا انسان امتحان شود و عذاب نیز یک نوع شدت و فشار است و فریب نیز به همین معنا باز می‌گردد؛ زیرا به وسیله‌ی کارهای مختلفی کسی را گول می‌زنند و تحت فشار قرار می‌دهند و همچنین کفر و ایجاد مانع در راه هدایت خلق که هر کدام متضمّن یک نوع فشار و شدّت است.(7)

درسنامه با قرآن در مکه و مدینه ؛ ؛ ص59

1- المیزان/ ج 2/ ص 61
2- عنکبوت/ 20
3- اعراف/ 27
4- انفال/ 29
5- انفال/ 39
6- مائده/ 41
7- مجمع البیان/ ج 2/ ص 511؛ نمونه/ ج 2/ ص 17