درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 28

اصول اساسی مذهب حنبلی‌

1. قرآن کریم و سنت؛ احمد بن حنبل افزون بر قرآن و سنت متواتر، به مقتضای روایت واحد نیز عمل می‌کرد، اگرچه در میان صحابه به آن خبر عمل نشده و خلفا حتی با آن مخالفت کرده‌اند. ابن حنبل هیچ عمل و رأی و قیاس و اجماعی را مقدم بر حدیث صحیح نمی‌دانست و حدیث ضعیف نیز اگر دلیل محکمی علیه آن نباشد، قابل اعتماد و بر قیاس مقدم است.

2. فتوای صحابه؛ در صورت فقدان نصّ، به فتوای صحابه رجوع می‌شود.

3. انتخاب از میان اقوال صحابه در صورت اختلاف آن‌ها؛ هر قولی که مرجّحی از کتاب و سنت داشت یا قولی که مربوط به اعلم بود، همچون خلفا، آن قول مقدم است.

4. حدیث مرسل؛ احادیث مرسل از احادیث ضعیف محسوب می‌شود، ولی احادیث ضعیف را از اقسام حدیث حسن شمرده نه حدیث باطل و منکر و متّهم.

5. قیاس؛ در موارد ضرورت از قیاس استفاده می‌شود. (1)علاوه بر اصول پنجگانه بالا، در صورت فقدان نص و اثَر و در صورتی که مشابهت برای تمسّک قیاس موجود نباشد، می‌توان به استصحاب وجودی و عدمی تمسک کرد. همچنین فقه حنبلی در صورتی که استصلاح و مصالح مرسله، با مقاصد شریعت موافق و با اصول آن در تنافی نباشد و با تمسک به آن حرج رفع گردد با این اصل نیز موافق است. لذا با این که شافعی به مصالح مرسله معتقد نبود، در مذهب حنبلی بیش از سایر مذاهب حتی مذهب مالکی، اخذ به مصالح مرسله مطرح است.

همچنین مذهب حنبلی سدّ ذرایع را که به فساد منجر می‌شود، می‌پذیرد، کما این که احمدبن حنبل نسبت به اجماع، نظری همچون شافعی دارد که منظور از آن عدم علم به