درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 29

خلاف است و الّا مدّعی اجماع کاذب است. (1)

برخی از آراء کلامی احمد بن حنبل‌

احمد بن حنبل، برخلاف دستگاه خلافت عباسی، قائل به قدیم بودن قرآن بود و از این رو به تازیانه و زندان محکوم و در عصر خلافت مأمون، معتصم و واثق، گرفتار محنت بود، تا این که در عصر متوکّل این محنت به پایان رسید.

در مسأله توحید، قائل به امکان رؤیت الهی در قیامت است.

در امامت، خروج بر امام، حتی امام ظالم را جایز نمی‌داند و سخن گفتن در مورد اعمال صحابه و خلفا را بدعت می‌شمرد. با آن که احمد بن حنبل معتقد است: «إنّ الخلافة لم تزیّن علیّاً بل علیٌّ زَیَّنها» ولی اجازه سخن گفتن در مورد جنگ‌های میان آن حضرت و معاویه را نمی‌دهد و آن را جایز نمی‌داند.

او امامت را به نص می‌داند و لذا خلافت ابوبکر را نیز به نصب او توسط پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای امامت جماعت در ایام بیماری دانسته است. (2)

مهم‌ترین منابع فقهی مذهب حنبلی‌

به جز مسند احمد بن حنبل که اصل اولیه این مذهب است، مهمترین منابع فقهی حنبلی عبارت‌اند از: (3)1. مختصر الخرقی، تألیف: عمر بن حسین بن عبداللَّه.

2. شرح الخرقی، تألیف: قاضی ابی یعلی محمد بن حسین بن فرّاء.

3. رؤوس المسائل، تألیف: عبدالخالق بن عیسی بن احمد هاشمی.

1- محمد سلام مدکور، همان، صص 696- 692
2- همان، صص 680- 678
3- علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، همان، صص 194 و 193؛ علی‌اصغر مروارید، المصادر الفقهیه‌