درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 30

4. عمدةالفقه، تألیف: عبداللَّه بن احمد بن قدامه.

5. المقنع، تألیف: عبداللَّه بن احمد بن قدامه.

6. الکافی فی فقه ابن حنبل، تألیف: عبداللَّه بن احمد بن قدامه.

7. المغنی، تألیف: عبداللَّه بن احمد بن قدامه.

8. تداوم مذهب حنبلی در قرون متأخّر

همانطور که گذشت، مذهب حنبلی، توفیق چندانی در گسترش نداشت، تا این که در قرن هفتم، ابن تیمیه ظهور کرد. تقی‌الدین ابن تیمیه الحرانی (728- 661 ه. ق.) نزد اساتید دمشق تلمّذ کرد، ولی بیشتر مطالعاتش جنبه خودآموزی داشت. وی در سال 698 برای نخستین بار بر اثر ارائه «الفتوی الحمدیه» اعتراض عده‌ای از فقها را بر ضدّ خود برانگیخت و این حرکت، بارها تکرار شد و همچنان تا پایان عمر او تداوم داشت. آرا و فتاوای شاذّ، او را به زندان افکند. بارها او را به اسکندریه و قاهره تبعید کردند. او که از نظر فقهی پیرو احمد بن حنبل بود، در بسیاری موارد آرایی را ابراز کرد که با مذهب ابن حنبل نیز توافق نداشت.

وی برخلاف ابن حنبل، نسبت به صحابه و حتی خلفای اربعه، از بدگویی ابایی نداشت.

در مورد خلیفه اول می‌گفت: «ابوبکر اسلم شیخاً لایدری ما یقول». خلیفه دوم را تخطئه می‌کرد، خلیفه سوم را محبّ مال می‌شمرد و فتاوای امام علی علیه السلام را در هفده مورد بر خطا و برخلاف نص قرآن می‌دانست و آن حضرت علیه السلام را به حبّ ریاست متهم می‌کرد.

ابن تیمیّه قائل به نزول خداوند از آسمان بود و زیارت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و استغاثه به آن حضرت را مجاز نمی‌دانست. همین دوران در مقابل عقاید و آرای شاذّ ابن تیمیه، تألیف کتب در پاسخ به اندیشه‌های او و صدور فتاوای فقهی، علیه افکار او موجب گردید که افکار ابن تیمیه، گسترش عمیق در میان مردم پیدا نکند. لذا در میان علمای اهل سنت عده‌ای او را قائل به تجسیم یا تحیّز الهی و عده‌ای او را زندیق و عده‌ای به دلیل این که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم،