درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 347

12. وجوب خمس غنیمت‌

بر اساس آیه «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ للَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیَتامی وَ الْمَساکینِ وَ ابْنِ السَّبیلِ» (انفال: 41) تمامی مسلمانان خمس را به عنوان یکی از واجبات اسلامی پذیرفته‌اند، اما این که خمسِ چه مال و ثروتی باید پرداخت شود؟ مورد اختلاف است. در این که غنیمت جنگی متعلق خمس است مورد اتفاق تمام مذاهب اسلامی است، ولی آیا علاوه بر غنیمت جنگی در موارد دیگر نیز خمس واجب است، محلّ اختلاف است که تفصیل آن خواهد آمد. [566]

13. مهمترین موارد اختلافی در وجوب خمس‌

1. معدن: امامیه و حنفیه، خمس معادن را واجب شمرده‌اند، ولی مالکیه و شافعیه و حنبلیه، در معدن معتقد به (ربع عشر) می‌باشند. در حقیقت، تمامی مذاهب معتقدند، مالیات اسلامی به معدن تعلق می‌گیرد، ولی در مقدار آن که چقدر است و در شرایط آن که آیا نصاب در آن اعتبار دارد، فتاوای گونه گون داده‌اند. بنابراین، در اصل پرداخت اختلافی ندارند، اگرچه گروهی آن را خمس و گروهی دیگر زکات می‌نامند.

2. گنج: تمامی مذاهب اسلامی معتقد به وجوب خمس آن می‌باشند. با این تفاوت که امامیه نصاب را معتبر می‌دانند ولی اهل سنت قائل به نصاب در آن نیستند.

3. جواهر به دست آمده در غوّاصی: مانند لؤلؤ مرجان، در صورت رسیدن به نصاب باید خمس آن را پرداخت. ولی به نظر مشهور اهل سنت خمس آن واجب نیست.

4. درآمد کسب: به فتوای امامیه چیزی از درآمد کسب که زاید بر مؤونه سال باشد، خمس آن واجب است. اهل سنت اگرچه خمس آن را واجب نشمرده‌اند لیکن به نظر آن‌ها زکات آن در صورت وجود نصاب و حول واجب است. (1)