درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 42

مالکیه؛ مصلحت معتبر است و بر خبر واحد مقدم. (1)یادآوری:

مصالح مرسله، از مباحث بسیار حساس و مزّال اقدام است که امکان سوء استفاده از آن، به ویژه به وسیله سیاستمداران وجود دارد، لذا در کتب اصول مفصّل به این بحث پرداخته‌اند. ظاهریه هم مانند امامیه به شدت آن را مردود می‌شمارند.

17. سدّ ذرائع و فتح ذرائع‌

مذاهب اسلامی و اهل سنت (جز مالکیه)؛ به صورت موجبه جزئیه و فی الجمله، سدّ ذرائع و فتح ذرائع را پذیرفته‌اند، اگرچه در گستره و حدود آن اختلاف نظر دارند ولی در این که این دو، نزد آن‌ها از اصول مستقل باشد، محلّ تأمل و تردید است. امامیه آن‌ها را مستقل نمی‌شمرند؛ همانطور که ظاهریه منکر آن هستند.

مالکیه؛ سدّ ذرائع و فتح ذرائع، دو اصل از اصول اساسی و اختصاصی این مذهب شمرده می‌شود.

یادآوری:

سدّ ذرائع و فتح ذرائع، بیش از هر چیز با مسأله نیت در عمل و هدف و مقصود از آن مرتبط می‌شود و مقصود از آن، کاری است که وسیله برای کاری دیگر قرار گیرد.

اگر وسیله برای حرام باشد، با اصل سدّ ذرائع حرمت ثابت می‌شود و اگر وسیله برای واجب باشد، با اصل فتح ذرائع وجوب آن به اثبات می‌رسد. (2)