درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 43

18. مراعاة الخلاف‌

امامیه؛ در کتب امامیه، از «مراعاة الخلاف» به عنوان اصلی از اصول استنباط یاد نشده و به نظر آن‌ها دلیلی بر اعتبار آن وجود ندارد.

مالکیه، شافعیه و حنفیه؛ به این سه مذهب نسبت داده شده که مراعاة الخلاف را یکی از اصول شمرده‌اند ولی در مذهب مالکیه بر اصل بودن مراعاة اخلاف بیش از مذاهب دیگر تصریح شده است.

در توضیح آن گفته‌اند: «فی کتب المالکیة یوجد بعض المسائل لها حکمان متنافیان، لتوارد دلیلین المتعارضین علیه؛ احدیها أخذ به المالکیة و الآخر أخذ به غیرهم، فاعتبروا کلا الحکمین معلّلین ذلک بمراعاة الخلاف».

بعضی از مالکی‌ها نیز آن را نوعی استحسان شمرده‌اند. به هر حال، «مراعاة الخلاف» را یکی از اصول مذهب مالکی شمرده‌اند و در مذهب شافعی و حنفی نیز این اصل مطرح شده ولی از مذهب حنبلی در این باره نقلی دیده نمی‌شود. (1)

19. عمل اهل مدینه‌

امامیه؛ عمل اهل مدینه در کتب امامیه به عنوان یکی از اصول استنباط، مطرح نیست و فی نفسه اعتبار ندارد.

مذاهب چهارگانه، غیر از مالکیه؛ عمل اهل مدینه در نظر این مذاهب به طور مستقل به عنوان یک اصل شمرده نشده؛ ولی مالک عمل آن را به طور مستقل مطرح کرده است.

منظور مالک از حجیت عمل اهل مدینه آن است که عمل اهل مدینه خواه مبتنی بر نقل و حدیث باشد یا مبتنی بر اجتهاد واستدلال و خواه قبل از قتل عثمان یا پس از آن باشد، به نظر مالک، معتبر و حجت است و بر خبر واحد مقدم می‌باشد.