درسنامه درآمدی بر فقه مقارن صفحه 45

و اطلاق و مقدمات حکمت و مستقلات و غیر مستقلات عقلی که طرح آن در کتب اصول اهل سنت، آن هم به طور مستقل، کمتر به چشم می‌خورد. بر این اساس، اگر علمای دو گروه شیعه و سنی گروه‌های علمی تشکیل می‌دادند و در مورد مباحث یاد شده به بحث و گفت و گو می‌نشستند، ثمرات فراوانی بر آن مترتب می‌شد.

اقسام حکم شرعی‌

1. اقسام حکم تکلیفی‌

مذاهب اسلامی (جز حنفیه)؛ احکام تکلیفی به پنج دسته تقسیم می‌شود: 1. واجب 2. مستحب 3. مباح 4. مکروه 5. حرام.

حنفیه؛ به هشت دسته تقسیم می‌شود: 1. فرض 2. واجب 3. سنت مؤکد 4. سنت غیر مؤکد 5. اباحه 6. کراهت تنزیهی 7. کراهت تحریمی 8. حرام.

البته در برخی از کتب هفت قسم حکم تکلیفی به حنفیه نسبت داده‌اند و واجب و سنت مؤکد را یک چیز شمرده‌اند. (1)

2. تقسیم حکم به «واقعی اوّلی» و «واقعی ثانوی»

در مذهب امامیه، تقسیم دیگری برای احکام مطرح گردیده، به عنوان «حکم واقعیِ اوّلی» و «حکم واقعی ثانوی». حکم ثانوی، حکم شرعی و واقعی است که با پیش آمدن حالات خاص و ثانوی بر موضوع؛ مانند ضرر، حرج، مصلحت و ضرورت مترتب می‌گردد، چنین تقسیمی در کتب اهل سنت نیامده است. (2)