جامع شتات جلد 1 صفحه 217

1- این شرط همان چیزی است که به " بیگاری " معروف است.

2- این شرط همان چیزی است که به " بیگاری " معروف است.

3- این شرط همان چیزی است که به " بیگاری " معروف است.

4- اگر وجود " درخت " و " تاک " را در مساقات شرط صحت ندانیم، این صورت مشمول مساقات می شود نه مزارعه. لیکن وجود " اصول " یعنی درخت، تاک ونخل را در مساقات، شرط دانسته اند پس بزرگری به هر صورت داخل در مزارعه است نه مساقات.

375- سوال:

375- سوال: هر گاه زید، متوفی شده باشد وقدری مال از او مانده باشد و مشغول الذمه به قدر کثیری از حرام صرف از قبیل پول راهداری ویغما وجریمه مردم بوده باشد وارباب استحقاق آن مال حرام، که زید مشغول الذمه است به آن، به هیچ وجه معلوم نباشد واحتمال دارد که این اعیان مخلفه زید یا عین حرام باشد، یا از ثمن حرام، زید خریده باشد. آیا در این صورت بر وارث یا بر مؤمنین واجب وجایز است که به قدری که یقین دارند که زید مشغول الذمه است از آن مال مخلف، به رد مظالم بدهند یا نه؟

جواب:

جواب: هرگاه مال معینی که بالفعل موجود باشد علم حاصل باشد به حرمت آن و صاحب آن، معلوم نیست واز معلوم شدن آن، یأس حاصل است، آن را باید به عنوان رد مظالم به فقرا داد. و هم چنین مال معینی به همین وصف هر گاه تلف شد قیمت آن را یا مثل آن را اگر مثلی باشد، هم باید رد مظالم کرد. اما هرگاه مجموع اموال خواه تلف شده، خواه باقی مانده به یکدیگر مخلوط باشد به نحوی که نه شخص مال حرام ونه قدر مال حرام معلوم باشد، مثل این که رباخواری میکرده وتجارت حلالی نیز میکرده وپول آنها را داخل هم میکرده، به هیچ وجه معلوم نباشد که هر یک چقدر بوده خواه بالفعل آن مجموع پولها موجود باشد یا تلف شده باشد یا عوض شده باشد به چیزی دیگر، پس در صورت یأس از علم به صاحب آن، باید خمس آن را به سادات داد به صیغه خمس و باقی حلال می شود واینجا رد مظالم نمیکنند. پس در صورت سؤال، هرگاه علم حاصل باشد که آن مخلفات یا عین حرام است یا به ثمن حرام خریده شده باید همه آنها را رد مظالم کرد و هرگاه شبهه باشد، یعنی احتمال حلیت هم در آنها باشد پس آنها را باید با سایر اموال (موجود مشتبهه وتالفه مشتبهه که میداند که جزما حلال وحرام هر دو، در آنها هست وقدر آنها معلوم نیست) بسنجد و آنها را نیز باید خمس بدهد. والحاصل هر مال مخلوط به حرامی که شخص حرام معلوم نباشد وقدر آن هم معلوم نباشد، خمس آن را به سادات میدهند وآنچه شخص آن، معین است یا قدر آن