جامع شتات جلد 1 صفحه 331

مزدوری، حتی مکتب داری، بلکه هرگاه اهل زکوه گرفتن باشد وتواند به اینها مدار کردن به آن، لازم است که برود و در مراجعت، مدار خود به یکی از اینها بگذراند.

435- سوال:

435- سوال: هرگاه دو خواهر باشند و یکی از آنها بیست تومان از آن دیگری طلب داشته باشد و وصیت بکند که بعد از من از برای من، استیجار حجه الاسلام کن و بعد از فوت آن خواهر طلبکار، شوهر او تبرعا برای او استیجار حجه الاسلام کرده. آیا این حج صحیح است ومبرء ذمه آن متوفیه است یا نه؟ و بر فرض صحت وابراء ذمه آن، همشیره، تلکیف او چه چیز است در آن مال؟

جواب:

جواب: در اینجا دو مطلب است: اول، صحت تبرع وابراء ذمه به سبب این حج تبرع است. وظاهرا خلافی در صحت آن نیست، بلکه از کلام ایشان، دعوی اجماع، ظاهر است وظاهرا فرقی نیست ما بین اینکه متبرع، ولی باشد یا اجنبی. واحادیث بسیار دلالت دارد بر آن. بلی اشکال در این است که در صورت وصیت، این مطلب ثابت است یا در وقتی است که وصیت نکرده باشد. محقق در شرایع گفته است: " ولو تبرع انسان بالحج عن غیره بعد موته برئت ذمته ". و همچنین در نافع و همچنین علامه در تحریر، ودیگر متعرض قید وصیت نیستند. و همچنین شهید در دروس در دو موضع اطلاق کرده که مجزی است تبرع حج حی از میت. وعبارت قواعد این است که: " لو تبرع الحی تبرء المیت ". یعنی زنده هرگاه تبرعا حج کند برای میت، برئ الذمه می شود. ومراد او این است که هرگاه از برای زنده بکند، برئ الذمه نمی شود، مگر به اذن آن زنده بکند. چنانکه شیخ علی در شرح آن تصریح کرده و بعد از آن در جای دیگر گفته است: " ولا حج عن المقصوب بغیر اذنه ویجوز عن المیت من غیر وصیته ". یعنی جایز نیست حج کردن به نیابت کسی که پشت او شکسته است وبر شتر نمی تواند نشست بدون اذن او. وجایز است نیابت کردن از میتی که وصیت نکرده باشد. وشهید ثانی در مسالک گفته است: " لو کان هو الوارث وقعت عن مورثه برئت ذمته عن استیجار غیره ما لم یکن المیت قد اوصی الی غیره بذلک ". یعنی هر گاه متبرع، خود ولی باشد، آن حج واقع می شود از