جامع شتات جلد 2 صفحه 137

و هر گاه کنیز قبل از اجرای صیغه این ادعا را کرده باشد چه حکم دارد؟ و هر گاه در حال بیع، این ادعا را بکند چه حکم دارد؟

جواب:

جواب: بدان که: کنیز یا غلام هر گاه رقیت او ثابت باشد به بینه یا به اقرار یا به استفاضه، و ادعا کند حریت را، سخن او را نمیشنوند. مگر آنکه بینه داشته باشد بر آزادی. و خصوص صحیحه عیص بن القاسم دلالت بر آن دارد که در تهذیب وفقیه روایت شده: " عن ابی عبد الله (علیه السلام). قال: سئلته عن مملوک ادعی انه حرو لم یأت بینه علی ذلک. اشتریه؟ قال: نعم. " (1) چون ظاهر این است که مراد از مملوک شخصی است که مملوک بودن آن، ثابت باشد. و ظاهر این است که هر گاه شخصی را ببینی که در بازار میخرند و میفروشند، آن هم در حکم ثبوت رقیت است. چنانکه ظاهر فتوای مشهور علما است. و دلالت می کند بر آن خصوص روایت حمزه بن حمران که سند آن قوی است که مدح فی الجمله، دارد و صفوان بن یحیی از او روایت می کند و در همین سند ابن ابی عمیر و جمیل بن دراج از جملهء روات آن است، و علامه در خلاصه سند ابن بابویه را با حمزه صحیح شمرده، و شهید ثانی هم در مسالک همین حدیث را صحیح شمرده. " قال: قلت لابی عبد الله (علیه السلام): ادخل السوق فاریدان اشتری جاریه فتقول انی حره -؟. فقال: اشترها (2) الا ان یکون لها بینه " و این حدیث معتبر با اعتقاد به شهرت (چنانکه در کفایه تصریح کرده) کافی است در مطلب. و ظاهر این است که فرقی ما بین جاریه و عبد نیست. و اما هر گاه غلامی یا کنیزی در دست کسی باشد ولکن خرید و فروش آن دیده نشده است و ادعا کند رقیت آن را. پس اگر ان مملوک شخصی است که اقرار او مسموع باشد، یعنی بالغ و عاقل باشد، و تصدیق مولی کند. پس حکم می شود به رقیت آن، بی اشکال. و اگر بعد انکار کند مسموع نیست. مگر اینکه اظهار شبهه بکند (مثل اینکه بگوید که من نمی دانستم که آقا پدرم را آزاد کرده است و گمان میکردم که تولد من در 2