جامع شتات جلد 2 صفحه 139

1- وسائل ج 16 ص 33 باب ان الاصل فی الناس الحریه (ب 29 - کتاب العتق)، ح 1

2- وسائل ج 16 ص 33 باب ان الاصل فی الناس الحریه (ب 29 - کتاب العتق)، ح 1

3- بی تردید کاربرد " ید " در مورد عبد و امه با کاربرد آن، در مورد سایر اموال و اشیاء تفاوت دارد زیرا مبنی در انسان " اصالت حریت " است ولی در اشیاء و اموال " اصالت ملکیت " و دستکم " اصالت اباحه برای حیازت " است. " و با بیان واضحتر: هر ید انسانی بر انسان دیگر معارض است، با، ید خود آن انسان بر خودش. پس در ما نحن فیه هم ادعای مالکیت با تراحم مالکیت خود " فرد ساکت " بر خودش، روبرو است و هم ید مدعی، باید او در تعارض است و شکی نیست که قول اول قوی است

و اما اصالت حریت (که از صحیحهء عبد الله بن سنان مستفاد می شود (1)) بلا شک مخصص (2) است به اقرار و بینه چنانکه حدیث ناطق است به آن. و شبهه نیست که مخصص، منحصر در آن دو امر (3) نیست زیرا که هر گاه از خارج علم (4) به هم رسد به رقیت از غیر جهت اقرار و شاهد، یا آنکه مشاهده شود که مکرر در بازارها خرید و فروش می شود، حکم به رقیت می شود. و حال آنکه نه از باب شاهد است و نه اقرار. پس معلوم شد که مراد مجرد تمثیل است. یعنی اصل حریت است مگر به یکی از طرق مثبتهء خلاف آن. و یکی از آنها ید (5) و تصرف است به ضمیمهء دعوی مسلم و قول او به رقیت که محمول است بر صدق مادامی که منازعی از برای آن نباشد. و هر گاه کلمهء " واو " در تحریر به معنی " او " نباشد هم، می توان گفت که تکیهء او به