جامع شتات جلد 2 صفحه 248

1- و عباره النسخه: و قال ذلک الی وقوع البیع...

2- والصحیح: اعنی - او - ای. و کذا ما سبق قبیل هذا عند قوله: ما افاده السابقان، یعنی...

156- سوال:

156- سوال: هر گاه شخصی متاعی بفروشد به یک تومان، به وعده یک ماه، و در حین بیع اشرفی را به یک تومان بر میداشتند. و روپیه هم یکی هزار دینار بوده، که یک دانه اشرفی یک تومان بوده، و ده عدد روپیه هم یک تومان بوده. و در انقضای بوعد روپیه ترقی کرده مثلا نه دانهء آن را به یک تومان بر میدارند. بایع الحال می تواند مطالبهء ده عدد روپیه را بکند؟ یا اختیار با مشتری است که یک دانه اشرفی را بدهد -؟.

جواب:

جواب: بدان که هر گاه ثمن نقد را مطلق بگویند - مثلا بگویند " یک تومان " و نگویند " یک تومان پول اشرفی " یا روپیه یا غیر آن - منصرف می شود به آنچه در بلد مبایعه، آن را " یک تومان " می گویند. پس اگر اطلاق به یک چیز می کنند و تعددی در عرف نیست، همان متعین است. و هر گاه عرف بلد و اطلاق بلد متعدد باشد، پس اگر احدی از آنها غالب است بر دیگری باز حمل بر غالب می شود زیرا که غلبه به منزلهء قرینه است بر احد معانی مشترک. و هر گاه متعدد باشد و در اطلاق استعمال اهل بلد در آن تفاوتی نباشد. پس اگر در قیمت و مقدار و مالیت، تفاوت دارند، پس باطل است جزما. به سبب غرر و جهالت، و عدم تعین. مثل یک تومان قروش و یک تومان روپیه، هر گاه تفاوت در رواج داشته باشد. و اما هر گاه در این امور مساوی باشند (مثل یک تومان روپیه به سکهء فلان، یا یک تومان روپیه به سکهء بهمان، هر گاه در وزن و قیمت و مالیت در حین بیع مساوی باشند) پس هر گاه در مرغوب بودن هم مساوی باشند. پس صحیح است بیع، و مشتری مختار است. و اما هر گاه در مرغوبیت مختلف باشند، پس اظهر این است که باز فاسد باشد. به جهت لزوم غرر و تطرق نزاع و دعوی و اما هر گاه عرف متعدد باشد، و تفاوت هم در قدر و قیمت مالیت باشد، پس آن معامله باطل است. چون مستلزم غرر و جهالت است نیز.