جامع شتات جلد 2 صفحه 358

1- وفی النسخه: وان لم یجز...

2- وفی النسخه: لیشمل التحلیل

آن با وجود لزوم آن، جاری است؟ ودعوی غبن را احد طرفین می تواند نمود؟

جواب:

جواب: اظهر در نظر حقیر این است که معاوضه به این معنی که هر یک عوض و معوض باشند، عقدی است مغایر سایر عقود معاوضات. وهر گاه صیغهء صریحه بگویند مثل اینکه بعد از مساومهء معاوضهء الاغ و گاو با هم، بدون ملاحظهء اینکه احدهما ثمن باشد و دیگری مثمن، هر یک بگوید " تعاوضنا "، عقد لازم است و داخل عموم " اوفوا بالعقود " است. وهر گاه صیغه نگویند، معاطاه است، ولزوم ندارد. ودر صورت لزوم هم احکام بیع در آن جاری نمی شود، مثل خیار مجلس و خیار حیوان. بلی، دعوی غبن وامثال آن که بدلیل " نفی ضرر " ثابت است، در آن جاری می شود. بسبب عموم. نه غیر اینها.

172- سوال:

172- سوال: هر گاه کسی محصول باغ کسی را یا خود خرص مینماید یا خراص میآورد و میبیند، یا صاحب باغ می گوید که من خود خرص نموده ام یا خراص آورده ام و دیده است وفلان مقدار انگور (مثلا) دارد. آن مشتری اکتفا مینماید و راضی می شود و محصول را به قیمت مشخص و مدت مشخص (یا مدت غیر مشخص مثل رفع محصول مثلا) قرار داد مینمایند. ولکن صیغه نمیخوانند، بلکه محض تراضی است. من بعد آن مشتری تمامی محصول [ را ] میبرد - چه می فروشد و چه میخشکاند - وهنوز هیچ قدر از قیمت را نداده، می گوید من مغبون میباشم. و گاه باشد که قدری از قیمت را داده است و تلف شده است. یا هنوز تلف نشده است. استدعا آنکه شفقت کرده بیان فرمایند که این چه معامله [ ای ] است؟ و یا معامله نیست -؟ و محصول باغ حقیقتا مال کی بوده است؟ ودعوی غبن در صورتهای مذکوره جاری می شود یا نمی شود؟ -؟

جواب:

جواب: اولا باید دانست که در بیع ثمار بر اشجار، خرص شرط نیست. بلکه مشاهده کافی است. بلی، هر گاه ثمن از جنس آن ثمر باشد که آن را " مزابنه " می گویند، حرام است اجماعا، هر گاه به ثمن آن درخت باشد. و علی الاشهر الاظهر المدعی علیه الاجماع من بعضهم هر گاه از غیر آن درخت باشد. و بعضی از علما از جملهء ادلهء حرمه، احتمال تحقق ربا در آن کرده اند، و گفته اند که شرط است در صحت معاملهء ربوی علم به مساوات آنها، در اینجا چون محتمل است تفاوت، صحیح نیست. پس بنابر این باید که قایل قول به جواز