جامع شتات جلد 6 صفحه 215

1- شگفت نیست؛ همیشه پولداران پول پرست با تمسک به احتیاط، قربۀ الی الله، دلسوزی به فقرا، با قیافۀ خیرات خواهی، ارزش های دینی را به خدمت خود گرفته اند.

2- در نسخه: آبادان.- آبار یعنی چاه ها.

جواب:

جواب: هرگاه آن مخروبه مجهول المالک بوده و به قصد تملک احیا کرده بود، ملک محیی می شود. و بیع آن جایز بوَد. و لکن از صورت سؤال ظاهر می شود که قصد تملّک نکرده. در این صورت ملک او نمی شود که تواند به دیگری فروخت.

بلی: چون مال مجهول المالک حکم آن این است که بعد از یأس از معلوم شدن صاحب، تصدّق شود به فقرا، همان شخص که در دست اوست می تواند عین او را به فقرا بدهد. یا بفروشد و قیمت آن را به فقرا بدهد، از این باب بیع جایز است.

و لکن از صورت سؤال ظاهر می شود که ملک را از برای خود فروخته که قیمت را متصرّف شود. پس در حال بیع غاصب بوده. و بیع صورتی نداشته. و الحال اگر معرفت حاصل کرده و تائب و نادم شده و خواهد میانۀ خود و خدا آن ملک را به مصرف فقرا برساند؛ [اگر](1)

آن بیع مصلحت فقرا باشد، شاید به لحوق اجازه، صحیح شود، و قیمت را به مصرف فقرا برساند و اُجرۀ المثل را هم خود به فقرا بدهد. چون اجازه کاشف است نه ناقل.

و هرگاه صلاح در اجازه نباشد یا اجازه نکند، همان ملک را با اجرۀ المثل، استرداد می کند و به فقرا می رساند. چون مفروض سؤال این است که او مغرور بود نه غارّ. این حال حصّۀ مهدی است.

و امّا در آن چه تصرف خود اوست؛ پس آن را نیز با اجرۀ المثل به فقرا برساند.

و عمارت فضولیّه را اجرتی نمی باشد.

این ها در صورتی است که متفق باشند در واقعه. و هرگاه سخنی داشته مهدی در مقابل، محتاج به مرافعه است. در صورت اطلاع حاکم به خیانت طرفین یا احدهما (چون آن ولیّ فقیر است) به نهج صواب معمول دارد. والله العالم.