جامع شتات جلد 6 صفحه 255

1- رجوع کنید به مسئلۀ شماره یک و پی نویس های آن. و نیز مسئلۀ شماره 20.

2- در نسخه: حواله.

در نزدیکی آن، دایرۀ دیگر به جهت خوابیدن گوسفند خود احداث نموده از علف صحرای مزبور چرانیده باشد به اعتقاد این که هر کس دایره احداث نماید، از حوالی آن به قدر دلخواه یا به قدر فراخور حال گوسفندان خود، از صحرای مزبور (بدون احیا و تحجیر) مالک می شود.

و از ایّام القدیم رأی اهل ولایت چنین بوده است و به این سبب علف صحرای مزبوره را به انضمام دایرۀ مُحدثه، به اجاره داده و گاه به معرض بیع و شراء در آورده قباله و سجلّ نوشته اند.

و بعضی از علمای این بلد می گویند که احکام شرع موقوف به سماع است از شارع، و از صاحب شریعت حریمی از برای چاه و چشمه و خانه و غیره، مقرر شده، اما از برای این دایره مُحدثه که مسمّی به «قشلاق» است، حریمی بیان نفرموده اند.

و دیگر این که علف صحرا را به غیر از جناب شارع کسی قورق نمی تواند نمود؛ صاحب دایرۀ مزبوره چگونه از حوالی این، یک فرسخ یا بیشتر یا کمتر، علف صحرا را قورق نموده سایر مسلمانان را که در علف صحرا همگی با یکدیگر شریک اند، مانع می گردد؟

جواب:

جواب: ظاهر این است که احیای ارض موات به جهت مسکن حیوانات به همان قورق(1)

و سنگچین کردن، حاصل می شود. خصوصاً در بلادی که متعارف همان است. یا به نحوی دیگر متعذّر یا متعسّر باشد. و هرگاه احیا به عمل آمد و قصد تملک کرد از احیاء، ملک حاصل می شود. و به تبعیّت ملک آن، تملک حریم آن نیز ثابت می شود، بنابر اظهر در تملّک حریم.

و این که بعض علمای شما گفته اند که «شارع حریمی از برای قشلاق نفرموده» مگر