جامع شتات جلد 6 صفحه 266

1- عبارت نسخه: و مانع شود از آب رفتن از آن نقب.

آیا عمرو را می رسد منع نماید زید را از ساختن آسیای جدیدی و بگوید که همان آسیای قدیمی خود را بساز که ضرر به من نرسد و آسیای من هم از گردش نماند-؟ یا نمی رسد که منع نماید؟

جواب:

جواب: هرگاه صاحب هر دو آسیا هیچیک مطلع بر تقدم و تأخّر وضع آسیاها نیستند و به همین نهج مستمرّ در تصرف آن ها بوده، الحال می تواند صاحب آسیائی که در تحت است مانع شود از تغییر نهر به نحوی که مستلزم معطل شدن آسیای تحت باشد. و همچنین هرگاه معلوم باشد که آسیای تحت مقدم بوده است بر آسیای فوق.

و اما هرگاه معلوم شود که بنای آسیای فوق قبل از آسیای تحت بوده و اصل نهر آب ملک صاحب آسیای فوق بوده، پس اگر معلوم باشد که صاحب آسیای تحت به نحو لازمی مستحق وضع آن و بنای آن شده (مثل این که به عنوان مصالحه حق جریان آسیا در آب و نهر او از برای آسیای تحت ثابت باشد) باز می تواند مانع او شد از تعطیل آسیای خود.

و اما اگر به حق لازمی نبوده- مثل این که به مجرّد اذن او این آسیاب را ساخته و به نهر و آب او می گردد- این جا اشکال هست؛ مقتضای بعضی از احادیث صحیحه(1)

و نفی ضرر(2)

این است که باز مانع می تواند شد و جایز نیست تغییر نهر. و بعضی از علمای ما هم قائل به آن شده اند. و این اظهر است و عمل به آن هم احوط است.

34- سؤال:

34- سؤال: عمرو آسیائی دارد قدیمی که آب آن از رودخانه برداشته می شود. و حال زید آسیای جدیدی در فوق آسیای قدیم احداث می نماید و نهر جدید را در فوق نهر قدیم می برد که آب را در نهر جدید جاری سازد. و هرگاه آب در نهر جدید [جاری] شود