جامع شتات جلد 6 صفحه 64

1- در نسخه: یا صفت خرابی- توضیح: مراد این است که با وجود خرابه بودن نقصی در قیمت پیدا شود.

2- عبارت میان دو علامت در هامش نسخه است.

3- مراد از هموار کردن، به حالت سابق بر گردانیدن است.

4- در نسخه: بدهد.

توان برید یا نه؟-؟

جواب:

جواب: صاحب درخت را بگوید که شاخ درخت خود را اگر می تواند بپچاند و بگرداند. و اگر ممکن نیست، ببرد. و اگر نبرد خود می تواند برید و به او داد. والله اَعلم.

باب الغصب من المجلّد الثانی

6- سؤال:

6- سؤال: هرگاه تصرف مالک در ملک خود موجب تضرر همسایه باشد، جایز است یا نه؟-؟ احکام شقوق آن را بیان فرمائید.

جواب:

جواب: هرگاه تصرف زاید بر قدر حاجت نباشد، و علم یا ظن به ضرر جار هم ندارد، ظاهراً خلافی نیست در جواز آن و عدم ضمان. چنان که ظاهراً خلافی نیست در حرمت و ضمان در صورتی که زاید بر قدر حاجت باشد و علم یا ظن به ضرر جار باشد.

و اما در سایر صور: پس اظهر در نزد حقیر- در جائی که به قدر حاجت باشد و زاید بر آن نباشد و لکن علم یا ظن به ضرر داشته باشد- تفصیل است که: اگر ترک آن موجب ضرر صاحب مال می شود، پس صاحب مال اولی است به عدم تضرر و حرمت، و ضمانی نیست. پس حدیث نفی ضرر شامل آن نیست. و قاعدۀ «رخصت در مال» در این جا اقوی است از قاعدۀ «تسبیب» و «اتلاف». بلی اگر فرض کنی که عارض شود امری دیگر (مثل این که آتشی در خانۀ خود افروخت و بعد از رفع حاجت آن را واگذاشت و خاموش نکرد و به سبب آن ضرر به جار رسید) ظاهر این است که ضامن باشد، به جهت حصول تسبیب با ظن ضرر و عدم تضررّ مالک به سبب خاموش کردن.

و هرگاه ترک آن باعث ضرری به صاحب مال نمی شود، پس ظاهر ضمان است بل که حرمت هم.