جامع شتات جلد 6 صفحه 78

1- در نسخه: چه

2- رجوع کنید؛ جلد دوم صفحه 33 مسئلۀ شماره 35.

3- در نسخه: تقاس.

4- در نسخه: خوانه.

و باغچۀ عمرو، و در آن روزن کندوی زنبور عسل گذاشته، و در حین بهره دادن زنبور بچه های آن زنبورها جمع می شوند در اشجار خانۀ عمرو و اهل آن خانه را می گزند و اذیت می رسانند، و صاحب زنبور از برای گرفتن آن ها داخل خانه می شود و خرابی به باغچه و اشجار می رساند. آیا عمرو می تواند آن ها را منع کند از گذاشتن کندو یا نه؟-؟ و می تواند منع کند از درخت نشستن یا نه؟-؟ و می تواند منع کند از گرفتن آن بچه ها یا نه؟-؟ و بعد نشستن آن بچه ها آیا می تواند از او متفرق کند یا نه؟-؟

جواب:

جواب: هر چند گذاشتن روزن به دیوار خانۀ خود، جایز است هر چند مشرف به خانۀ غیر باشد. لکن تصرفی که مضرّ به خانۀ عمرو باشد، جایز نیست، مثل نگاه کردن از آن روزن به خانۀ عمرو. و همچنین گذاشتن کندو که بالضّروره آمد و شد زنبور ها به خانۀ او می شود و باعث اضرار و گزیدن آن می شود و باعث نشستن اولاد آن زنبورها به اشجار او می شود، و این ها همه عدوان است و تصرف در مال غیر است. و عمرو می تواند منع کند از گذاردن کندو و از نشستن اولاد آن ها بر درخت.

اما بعد از جمع شدن و نشستن: پس در جواز متفرق ساختن آن ها اشکال هست، چون غالب این است که مستلزم ضایع شدن آن ها می شود.

و اما هرگاه ظنّ به تلف نباشد (بل که هرگاه بر خیزند به جای دیگر بروند باز جمع می شوند، و صاحب می تواند گرفت): پس ظاهر این است که متفرق کردن هم جایز باشد. چنان که علاّمه در کتاب صلح تذکره اشاره کرده به این که: هرگاه حیوان کسی داخل خانۀ کسی شود، جایز است بیرون کردن آن بدون اتلاف آن، و اگر تلف شود بر او غرامتی نیست. به جهت این که لازم نیست بر کسی که مال دیگری را در خانۀ خود جا بدهد.

و به هر حال، در صورت مزبوره هرگاه مالک آن ها خواهد آن ها را بگیرد، بدون