جامع شتات جلد 6 صفحه 90

1- جامع المقاصد، ج 6 ص 258.

2- در نسخه: و.

3- پس از آن که سؤال کننده (یا سؤال کنندگان) پاسخ سؤال را دریافت کرده، از نو هشت پرسش کرده که میرزا(ره) نام آن ها را «اشکالات» گذاشته و یک به یک پاسخ داده است.

4- احترام و عنوان تکریم آمیز که در آن زمان رایج بود.

مجموع من حیث المجموع معلوم القدر شود، آن شخص شریک چگونه از عهده بیرون آید، آیا چاره ای به جز صلح است یا نه؟-؟

جواب:

جواب: اظهر این است که در مثلیات «تفاوت [اصناف](1)»

هم معتبر است؛ مثل این که: خرما مثلی است و لکن خرمای خستاوی اعلا از زاهدی است، باید مماثلت در صنف اعتبار شود. و همچنین انگور عسکری از انگور هائی که شیره می کنند اعلا است. و در صورت جهالت، چاره [ای](2) به جز صلح نیست.

دویّم: این که فرموده اید که «در صورت اِعواز مثل، رجوع به قیمت می شود یوم النقص»، و در مقام دیگر فرموده اید «بلی اشکل در قیمت انگور است در غیر موسم، چون در آن وقت قیمت متعارف نیست، و ظاهر این است که ملاحظۀ قیمت آخر اَوانِ اِعواز، شود». حال مفروض این است که باز انگور در بازارها هست در این ولایت. و مثلاً از قرار یک من ده شاهی(3) می دهند و لکن انگور تازه نیست، یا انگور انباری هم نیست الحال، و لکن در اَوان قریب به اِعواز به این قیمت رسید(4).

و انگور تازه در آن قریب به اِعواز از قرار یک من سیصد دینار شد، در این سال حاضر، پنج شاهی شد (مثلاً) در سال سابق که