جامع شتات جلد 6 صفحه 99

1- در نسخه بعد از بسم الله و الحمدلله، عبارت «و الصلوۀ علیها» آمده که بیش تر به شوخی نسخه بردار شبیه است. و البته در شرع مقدس این گونه شوخی ها مذموم بل در مواردی ممنوع است از آن جمله همین مورد. اشکال اساسی: در این مسئله یک موضوع مهم هست که سوال کننده از آن غافل شده و میرزا(ره) نیز به آن توجه نفرموده است و آن این است: مسئله از مسائل اساسی «کتاب المساقات» است. و نیز ماهیت مسئله در روند عملی چنین است که باغبان وقتی مستحق ربع است که «موسم کار» کاملاً تمام شده باشد. در حالی که در مانحن فیه در «وسط موسم کار»، معامله شده است که هنوز کارهای بسیاری مانده تا موسم به پایان برسد و برداشت محصول شود و باغبان مستحق ربع محصول شود. و در صورت مسئله تصریح شده که که باغبان و آن شریک، باغ را میان خود تقسیم کرده اند و هر کدام کارهای مربوط به بخش خودش را انجام داده است و باغبان کاری در سهم شریک انجام نداده است.

2- در مجلدات پیشین هم دیدیم که «تنخواه» گاهی به معنی «قیمت» به کار می رود. و در این صورت معمولاً در جائی از آن استفاده می کنند که وجه دریافتی، مشروع نباشد.

3- عبارت نسخه: اگر تلف شده نه بایع غاصب که زید است که ضمان بر اوست و ظاهر این است که..

و بکر (هر دو) تصرف در آن جایز است. چون عمرو ایشان را مسلط کرده بر مال خود و اباحۀ اتلاف آن کرده با وجود علم به عدم استحقاق مبیع. علی الاظهر. خصوصاً در صورتی که مشتری متوقّع اجازۀ مالک نباشد. مگر این که تسلیط ایشان را و اباحۀ مطلق را به شرط اجازه، کرده باشد.

بنابر این، بکر در صورت اتلاف مال، بریئ الذّمه است از حق عمرو. چون خود مال را تلف کرده. و حق صاحب اسب در ظاهر به آن قیمت متعلّق نشده چون هنوز اجازه نکرده، و تعلق او به اجازه ثابت می شود، لا غیر. و از این جهت است که در صورت بقای ثمن به حال خود، جایز می دانیم رجوع مشتری را به ثمن.

و اما اسب: پس آن مال مالک است و زیدِ بایع، و مشتری(1)

هر دو ضامن او هستند. و ولایت غایب بر حاکم شرع است به هر کدام خواهد می سپرد یا به ثالثی، تا صاحبش پیدا شود. و اگر تلفی رو دهد، مالک به هر کدام از زید و عمرو که بخواهد رجوع می کند.

پس در این صورت بکر به ردّ آن بعض ثمن به مشتری بریئ الذّمّه می شود، خصوصاً در وقتی که عین آن تلف شده، و عوض را نمی دهد بر همۀ محتملات مسئله(2).

و مراد از محتملات مسئله، این است(3)

که خلاف کرده اند در صورت علم مشتری به