جامع شتات جلد 10 صفحه 218

1- این هم از اصطلاحات مبنائی و یکی از فرضیه های ارسطو است که تودۀ تلنبار شده از فرضیات را فلسفه نامیده است.

2- ظلمت (که گفته شد وجود است) اگر ازلی باشد، لازمه اش دو وجود ازلی می شود.

3- در نسخه: می نمائیم.

بحت است. و دیگر این که نسبت به سابق به منزلۀ رفع است و به لاحق به منزلۀ دفع. و ثانی اسهل حصول است از اول. هر چند در دفع بودن هم اشکال هست به جهت آن که مفروض این است که آن روز تمام شده بود و چیزی باقی نمانده بود که [از آن] دفع شود.

و دیگر این که: بعد از آن که دانستی که مراد از اولویت در خلقت اولیّه، ذاتی است نه زمانی. چه ناخوشی لازم می آید از این که احد وصفین متأخّر بالطبع نسبت به قطعه ای از قطعات زمان، فرض شود متقدم بالوضع نسبت به قطعۀ دیگر از زمانی که آن نیز چنین باشد. خصوصاً هرگاه شارع نصّ بر آن کرده باشد. و الحاصل: باعث بر اشتباه سائل، خلط مابین مطلق لیل و نهار و مهیت طبیعت آن ها، و مابین لیل خاص و نهار خاص است. و بینهما بون بعید. و این مقام هر چند مقتضی بسط بسیار بود از کلام، لکن الحال فرصت بیش از آن نبود.

57- سؤال:

57- سؤال: مجنون عامری گفته است:

اَتوب الیک یا رحمن مما جنیت فقد تکاثرت

الذنوب

و

اما من هوی لیلی و ترکی زیارتها فانّی لا اتوب(1).

چه معنی دارد عطف زیارت بر «هوی لیلی»؟

جواب:

جواب: معانی متعدّده گفته اند. و اظهر در نظر حقیر این است که مراد مجنون این است که: خداوندا من از هر گناهی توبه می کنم به غیر از محبت لیلی که آن را گناه نمی دانم، بل که خوب می دانم. و «ترکی زیارتها» گویا جواب سؤالی است که گویا کسی به او می گوید که: هرگاه عشق لیلی و محبت او خوب است، پس چرا ترک زیارت او می کنی. با قدرت بر آن جواب می گوید که من ترک زیارت را هم خوب می دانم. منافاتی نیست